با محبوب ازلى، آنها را مى‌سرودند و نيايش مى‌كردند. با حفظ برخى از فقرات اين دعاها و تكرار آنها در مواقع مناسب، مى‌توانيم در مكتب تربيتى آنها شيوه دعا كردن را بياموزيم. البته نبايد به اين بسنده كنيم، بلكه نيايش بايد از سوز دل باشد و از درون بجوشد و از اين‌رو بايد سعى كنيم با زبان خود نيز با محبوب دل‌ها نجوا كنيم و او را چون رفيق شفيق و مونسِ خلوت‌هاى خود بدانيم:

يا رفيقَ من لارفيق له، يا انيس من لا انيس له‌

...[١]

علاوه بر اين، برخى دعاها- خصوصاً دعاهاى صحيفه سجاديه- ما را با دردهاى درون و خطاهاى برون آشنا مى‌كند كه مى‌توانيم با استفاده از مضامين اين دعاها نيز در تربيت اخلاقى خود كوشش كنيم. دعاى‌ مكارم‌الاخلاق‌ از امام سجاد ٧ به‌ويژه قابل توجه است:

... خدايا! به تو پناه مى‌برم از طغيان حرص، از تندى غضب، از غالب‌شدن حسد، از پايين‌آمدن صبر و از كم‌شدن قناعت، از بداخلاقى و از افراط در شهوت و از غلبه عصبيّت و از پيروى هواى نفس و از مخالفت با درستى و هدايت و از خواب غفلت و سخت به كارها تن دادن‌هايمان، و از برگزيدن باطل برحق و از اصرار بر گناهان و از كوچك‌شمردن گناه و از بزرگ شمردن طاعت.[٢]

د. محبت به اولياى الهى: كسى كه فردى را براى خودْ انسان كامل تلقى كند و سخت شيفته اخلاق و روحيات او شود، بسيار تحت تأثير او قرار مى‌گيرد.

استاد مطهرى (ره) در اين زمينه مى‌فرمايد:

محبت به‌سوى مشابهت و مشاكلت مى‌راند و قدرت آن سبب مى‌شود كه محبّ به شكل محبوب در آيد. محبت مانند سيم برقى است كه از وجود محبوب به محبّ وصل گردد و صفات محبوب را به وى منتقل سازد.[٣]

در مورد تأثير تربيتى آن در تهذيب اخلاق مى‌فرمايد:

اهل عرفان و سير و سلوك به‌جاى پويش راه عقل و استدلال، راه محبت و ارادت را پيشنهاد مى‌كنند [و] مى‌گويند: كاملى را پيدا كن و رشته محبت و ارادت او را به گردن دل بياويز كه از راه عقل و استدلال هم بى‌خطرتر است و هم سريع‌تر. تأثير نيروى محبت و

[١] - دعاى جوشن كبير

[٢] - صحيفه سجاديه، دعاى مكارم الاخلاق

[٣] - جاذبه و دافعه على ٧، ص ٧٣