ما حصل گفتار اين شد كه: اين روايت، دلالت بر عدم حكومت ولىّ فقيه جامع الشّرائط در زمان غيبت نمى‌كند؛ و خروج بعضى از أهل البيت كه در اين روايت آمده است تعارضى با بحث ما ندارد.

و أمّا مطلب ديگر، عبارتى است از حضرت صادق عليه السّلام به متوكّل ابن هرون در اين باره، كه بعضى براى عدم جواز تشكيل حكومت إسلامى در زمان غيبت بدان تمسّك كرده‌اند.

ما خَرَجَ وَ لَا يَخْرُجُ مِنَّا أَهْلَ الْبَيْتِ إلَى قِيَامِ قَآئِمِنَا أَحَدٌ ...

متوكّل بن هرون وقتى «صحيفه سجّاديّه» را از يحيى بن زيد گرفت و به مدينه آورد و به محضر حضرت صادق عليه السّلام رسيد، حضرت از أحوال يحيى سؤال فرمود؛ او گفت: كشته شد! حضرت ناراحت شدند؛ و بعد كه صحيفه را خدمت حضرت صادق گذاشت، حضرت فرمودند:

مَا خَرَجَ وَ لَا يَخْرُجُ مِنَّا أَهْلَ الْبَيْتِ إلَى قِيَامِ قَآئِمِنَا أَحَدٌ لِيَدْفَعَ ظُلْمًا أَوْ يَنْعَشَ حَقًّا إلَّا اصْطَلَمَتْهُ الْبَلِيَّةُ؛ وَ كَانَ قِيَامُهُ زِيَادَةً فِى مَكْرُوهِنَا وَ شِيعَتِنَا

![١]

«خارج نمى‌شود از ما أهل البيت تا قيام قائم أحدى، براى اينكه ظلمى را از بين ببرد يا حقّى را حيات ببخشد، مگر اينكه بليّات و مصائب و گرفتاريها وى را خُرد مى‌كند و از پا در آورده مى‌شكند؛ و قيام او موجب زيادى در گرفتارى‌ها و ناراحتى‌هاى ما و شيعيان ما خواهد شد!»

ممكن است گفته شود، عبارت:

مَا خَرَجَ وَ لَا يَخْرُجُ مِنَّا أَهْلَ الْبَيْتِ إلَى قِيَامِ قَآئِمِنَا أَحَدٌ لِيَدْفَعَ ظُلْمًا أَوْ يَنْعَشَ حَقًّا إلَّا اصْطَلَمَتْهُ الْبَلِيَّةُ

إطلاق دارد؛ هر قيامى كه واقع شود، نه تنها ما را خوشحال نمى‌كند، بلكه موجب زيادى در كراهت ما و موجب زيادى گرفتارى شيعيان ما خواهد بود.

در اينجا بايد گفت: منظور حضرت از اين عبارت، قيام أفرادى از أهل البيت است (همانطورى كه در روايت سابق عرض شد).

لَا يَخْرُجُ مِنَّا أَهْلَ‌

[١] -« شرح صحيفه سجّاديّه» فيض الإسلام، مقدّمه، ص ٢٢