چقدر عالى بيان مى‌كند! مى‌فرمايد: آبروى يك شخص مسلمان بقدرى بلند مرتبه و با أهمّيّت است كه با هيچ چيز نبايد معاوضه شود. فقط مسلمان بايد صورت خود را به سجده بگذارد، و در موقع عبادت براى پروردگار نيايش و كُرنش كند. إنسان صورت خود را براى سؤال در مقابل هيچكس نبايد قرار بدهد. چهره و سيما و آبروى إنسان آنقدر ارزشمند است كه با حقيقت إنسان برابر است. اگر آبروى كسى از بين رفت، شخصيّتش از بين رفته است. اگر سؤال كرد، نفس خود را سؤال كرده است. يعنى نفس خود را در حدود سؤال پائين آورده است. و اين سيما را خدا فقط به خود اختصاص داده است و هيچ مسلمانى حقّ ندارد صورت خود را به خاك بمالد و سجده كند، مگر براى پروردگار. و هيچ مسلمانى حقّ ندارد از كسى تقاضا كند مگر از پروردگار!

اينك تو مى‌گوئى: به او بخشش نكن تا بيچاره شود و بيايد از تو سؤال كند! آنوقت من آنچيزى را كه در مقابل تقاضايش دادم، ثَمَنَ مَا أَخَذْتُ مِنْهُ است و آنچه از او گرفتم چيز كمى نبوده است. الآن پنج بار شتر خرما به او دادم، أمّا اگر سؤال مى‌كرد و سپس داده بودم، من چيزى از او گرفته بودم كه هيچ چيز جاى آنرا نمى‌توانست بگيرد؛ و آن شخصيّت و آبروى إسلامى و إنسانى او بود.

وصيّت أمير المؤمنين عليه السّلام: وَ أَكْرِمْ نَفْسَكَ عَنْ كُلِّ دَنِيَّةٍ وَ إنْ سَاقَتْكَ إلَى الرَّغَآئِبِ‌

أمير المؤمنين عليه السّلام در بازگشت از صفّين، از جمله مطالبى كه براى إمام حسن عليه السّلام مى‌نويسند اين جمله است:

وَ أَكْرِمْ نَفْسَكَ عَنْ كُلِّ دَنِيَّةٍ وَ إنْ سَاقَتْكَ إلَى الرَّغَآئِبِ؛ فَإنَّكَ لَنْ تَعْتَاضَ بِمَا تَبْذُلُ مِنْ نَفْسِكَ عِوَضًا. وَ لَا تَكُنْ عَبْدَ غَيْرِكَ وَ قَدْ جَعَلَكَ اللَهُ حُرًّا

.[١]

«نفس خود را از هر چيز پست كه ترا پائين آورد بالا ببر، و اگرچه آن چيز پست و آن دنيّه و تقاضا ترا به رغائب و بهره‌هاى وافى برساند؛ زيرا آنچه را كه از

[١] -«

نهج البلاغة» رساله ٣١؛ و از طبع مصر با شرح شيخ محمّد عبده، ج ٢، ص ٥١، قسمت چهارم از پنج قسمت رساله