الرَّعيَّةِ مِنْهُ مَحَلُّ الْجَسَدِ مِنَ الرّوحِ. فَالرّوحُ تَأْلَمُ بِأَلَمِ كُلِّ عُضْوٍ مِنْ أعْضآء الْبَدَنِ؛ وَ لَيْسَ كُلُّ واحِدٍ مِنَ الاعْضآء يَأْلَمُ بِأَلَمِ غَيْرِهِ. وَ فَسادُ الرّوحِ فَسادِ جَميعِ الْبَدَنِ؛ وَ قَدْ يَفْسُدُ بَعْضُ الْبَدَنِ، وَ غَيْرُهُ مِنْ سآئِرِ الْبَدَنِ صَحيحٌ.[١]

مى گويد: «بعضى گفته‌اند: موقعيّت فرمانده و والى نسبت به رعيّت، مانند موقعيّت روح است نسبت به جسد، و محلّ و موقعيّت رعيّت نسبت به والى مانند محلّ و موقعيّت جسد است نسبت به روح. اگر هر يك از أعضاء بدن ناراحت بشود، دردى پيدا كند، روح متألّم مى‌شود؛ أمّا اينطور نيست كه هر كدام از أعضاء بدن آزرده بشود، ألمى پيدا كند، عضو ديگر متألّم شود.

وزان والى و رعيّت وزان روح و جسد است. اگر ألمى متوجّه فردى از أفراد رعيّت شود، به حاكم هم سرايت نموده او را متألّم و ناراحت خواهد نمود؛ أمّا خود أفراد رعيّت با يكديگر چنين حكمى را ندارند، و فساد روح فساد جميع بدن است. و أمّا بعضى از أوقات بعضى از بدن فاسد مى‌شود در صورتيكه سائر أعضاء بدن صحيح است».

مفاد: ظُلْمُ الرَّعِيَّةِ اسْتِجْلَابُ الْبَلِيَّةِ

وَ كانَ يُقالُ:

ظُلْمُ الرَّعيَّةِ اسْتِجْلابُ الْبَليَّة

.[٢]

«گفته شده است: كسى كه به رعيّت ظلم كند با دست خود بلايا و فتنه‌ها را بسوى خود جلب كرده است‌

». وَ كانَ يُقالُ: الْعَجَبُ مِمَّنْ اسْتَفْسَدَ رَعيَّتَهُ وَ هُوَ يَعْلَمُ أنَّ عِزَّهُ بِطاعَتِهِمْ.[٣]

«گفته شده است: عجب از آن كسى است كه رعيّت خود را فاسد مى‌كند، و به واسطه ظلم و تعدّى و گرفتن مالياتهاى بيجا و گزاف و أمثال اينها رعيّت را از

[١] - همان مصدر، ص ٩٤. و ابن أبى الحديد در ج ٢ ٠، ص ٣٢٨، به شماره ٧٥٩ در ضمن كلمات قصار أمير المؤمنين عليه السّلام علاوه بر آنچه سيّد رضىّ عليه الرّحمه ذكر كرده است، آورده است كه: آنحضرت فرموده است:

\iُ الْمُلْكُ بِالدِّينِ يَبْقَى، وَ الدِّينُ بِالْمُلْكِ يَقْوَى‌\E

. و شيخ هادى كاشف الغطآء در« مستدرك نهج البلاغة» طبع بيروت، ص ١٦١ از آن حضرت نقل كرده است، كه فرموده است:

\iُ عَدْلُ السُّلْطَانِ خَيْرٌ مِنْ خِصْبِ الزَّمَانِ.\E

[٢] - همان مصدر، ص ٩٥

[٣] - همان مصدر، ص ٩٥