حكومت بنى اميّه در مغرب (أندلس) بر چيده شد و اين نامه به اينطرف آمد، معلوم شد كه قضايا از چه قرارى بوده، و از چه مسيرى شروع شده و سر درآورده است! زيرا گرچه حكومت بنى اميّه در مشرق بواسطه بنى عبّاس برداشته شد ليكن حكومت آنها در مغرب تا دويست سال و أندى باقى ماند. و اين نامه را بعد به زبانهاى مختلف ترجمه كردند؛ و مى‌گويند: امروز قوانين أساسى تمام ملل راقى دنيا از روى اين نامه تنظيم شده است.

فقيه حاكم شرع بايد پيوسته نامه أمير المؤمنين عليه السّلام را مطالعه، و طبق آن رفتار كند

و مرحوم نائينى در «تنبيه الامّة و تنزيه الملّة» مى‌گويد: آية الله فقيه كبير مرحوم حاج ميرزا محمّد حسن شيرازى رحمة الله عليه هميشه اين نامه را مطالعه مى‌كرد؛ چون دستور أمير المؤمنين عليه السّلام است به ولىّ خود مالك كه بعنوان حاكم مصر او را به ولايت آنجا برگزيده است. و حاج ميرزا محمّد حسن شيرازى هم كه ولىّ فقيه مسلمين بود دائماً اين نامه را مطالعه ميكرد كه مبادا از آن تخطّى حاصل بشود، مبادا فرعونيّت انسان را بگيرد، مبادا جبروتيّت إنسان را بگيرد.

اين نامه، نامه عجيبى است و واقعاً همه چيز در آن هست! مرحوم نائينى مى‌گويد: سزاوار است كه همه علماء به مرحوم حاج ميرزا محمّد حسن شيرازى تأسّى كنند و اين نامه را با خود داشته باشند و پيوسته مطالعه كنند؛ نه اينكه يك مرتبه مطالعه كنند و بگويند: ما يك مرتبه «نهج البلاغة» را با شرحش مطالعه كرديم و ديگر نيازى نيست.

اين نامه مثل نماز ميماند. إنسان نماز صبح را كه خواند، ظهر كه مى‌شود باز بايد نماز بخواند، عصر هم بايد نماز بخواند، مغرب و عشاء هم بايد نماز بخواند، فردا هم همينطور. نبايد بگوئيم: خدا يكى است ديگر؛ الله أكبر، تمام شد و رفت؛ ديگر چرا دو مرتبه بگوئيم؟ زيرا آن الله أكبر أوّل، الله أكبر ديگرى بود و الله أكبر دوّم، الله أكبر ديگرى است. غذائى كه صبح و ظهر مى‌خوريم گرچه در شكل و كميّت يكى باشند أمّا دو غذاست و دو أثر دارد. اين نامه حكم‌