بايد نصيحت كنيد، نه اينكه در حضور براى ما خيرخواهى كنيد و در غيبت به كارهاى خود بپردازيد. از جان و دل بايد كه خيرخواه باشيد. سوّم اينكه إجابت كنيد هر وقت شما را طلب مى‌كنم و إطاعت كنيد زمانى كه شما را أمر مى‌كنم.»

اين عبارت حضرت در واقع همان مطلبى است كه در خطبه ٢١٤ از جهت حقّ والى بر رعيّت بيان كرديم؛ و در آنجا عرض كرديم از آن سه چيز استفاده مى‌شود: يكى سمع و طاعت، و يكى نُصح، و ديگر تعاون. در اينجا هم مطلب به همان سه چيز بر مى‌گردد. نصحيت در مشهد و مغيب يعنى در حضور و پنهان كه همان عنوان نُصح است.

وَ الإجَابَةُ حِينَ أَدْعُوكُمْ وَ الطَّاعَةُ حِينَ ءَامُرُكُم‌

، كه به همان إطاعت بر مى‌گردد. و أمّا وفاء به بيعت، در تحت عنوان تعاون است. تعاون عنوان عامّى است كه شامل وفاء به بيعت و أمثال آن مجموعاً مى‌شود. اينها از حقوقى است كه رعيّت بر والى و والى بر رعيّت دارد.

أوّلين حقّ والى بر رعيّت حقّ فرمانبردارى است‌

حال بايد ببينيم آن حقوقى كه والى بر رعيّت دارد، و همچنين رعيّت بر والى دارد چيست؟ أوّلين حقّى كه والى يعنى دولت إسلام (ولايت فقيه) بر مردم دارد حقّ فرمانبردارى است، و در تاريخ إسلام آنراحَقٌّ بِالسَّمْعِ وَ الطّاعَة مى‌گويند (با حرف جرّ يك اصطلاح است).

مى گويند: حقٌّ بالسّمع و الطّاعة؛ و اين هم از روايات پيغمبر أكرم صلّى الله عليه و آله و سلّم گرفته شده است كه فرمودند: بايد كه امّت بالسّمع و الطّاعة از والى و فرمانده إطاعت كند.

مفاد: إِذَا دُعُوا إِلَى اللَهِ وَ رَسُولِهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ، سمع و طاعت را مطلقاً مى‌رساند

عُبادَة بن وليد در كتاب «مُوطَّأ» مالك روايتى دارد كه پيغمبر آنرا به عنوان حقِّ شنوائى و فرمانبردارى در سختى و آسانى، در نشاط و بدحالى تعبير فرمودند. يعنى امّت از والى بايد إطاعت كند؛ و اين از آيه قرآن گرفته شده است:

إِنَّما كانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِينَ إِذا دُعُوا إِلَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ أَنْ يَقُولُوا سَمِعْنا وَ أَطَعْنا وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ‌.[١]

[١] - آيه ٥١، از سوره ٢٤: النّور