كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ٣٥٣ - اقسام واجب

قربت در امتثال آن معتبر نيست، اگرچه قصد قربت در آن ممكن و جايز و بلكه راجح است ولى لازم نيست.

٢. واجب عينى و كفايى: واجب عينى واجبى است كه بر هر فردى از افراد مكلّفِ واجد شرايط، واجب است و با انجام دادن برخى، از عهده ديگران ساقط نمى‌شود. ولى واجب كفايى واجبى است كه ابتدا بر هر مكلّفِ جامع شرايط، واجب مى‌گردد، ولى با امتثال بعضى، از عهده ديگران برداشته مى‌شود.

٣. واجب تعيينى و تخييرى: واجب تعيينى عملى است كه معيناً خودش واجب و داراى مصلحت ملزمه است و بدل و جايگزين ارادى و اختيارى ندارد، ولو ممكن است داراى بدل طولى و اضطرارى باشد. واجب تخييرى عملى است كه داراى بديل عرضى و اختيارى است و از ابتدا يكى از چند عمل، واجب مى‌شود، بدون اختصاص به يكى از آنها.

٤. واجب نفسى و غيرى: واجب نفسى واجبى است كه براى خودش واجب است. واجب غيرى واجبى است كه براى رسيدن به واجب ديگر واجب شده است.

٥. واجب مباشرى و استنابى: واجب مباشرى آن است كه بر شخص اجير واجب گرديده و شخصاً بايد انجام دهد و نيابت‌بردار نيست. واجب غير مباشرى و استنابى آن است كه بر ديگرى واجب گرديده ولى مباشرت در آن معتبر نيست و نيابت‌بردار است، مثل نماز و روزه‌هاى استيجارى به نيابت از اموات.

درباره حرمت اخذ اجرت بر واجبات فوق- به استثناى قسم اخير كه به اتفاق كلمه اجير شدن براى آن مشروع است- اقوال و تفصيلات متعددى وجود دارد. مرحوم آيت الله خوئى در مصباح‌ هشت قول ذكر كرده است:

١. نظر مشهور: گرفتن اجرت در مقابل مطلق واجبات حرام است.[١]

٢. فخرالمحققين در ايضاح‌: در واجب كفايى توصلى، اخذ اجرت جايز است و در غير آن حرام است.[٢]

[١]. مسالك الافهام، ج ٣، ص ١٣٠.

[٢]. ايضاح الفوائد، ج ٢، ص ٢٦٤.