كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ٢٢٠ - بخش دوم تصوير حيوانات، بدون تجسم(مجرد نقاشى)

احتياط مستحبى بجاست؛ زيرا اگرچه روايات مذكور بر فرض ايجاد مجسّمه حيوانات حمل شد، ولى احتمال اطلاق و شمول در آنها منتفى نيست. عده‌اى از فقهاى بزرگ فتوا به تحريم مطلق تصوير حيوان داده‌اند، بنابراين، احتمال حرمت- ولو ضعيف- موجود است و قطع به جواز نداريم و احتياط پسنديده است.

ضمناً اگر اين كار، حرام باشد بايد جلوى صدور آن از غير مكلّف هم گرفته شود و بر مكلّف لازم است در اين صورت، كودكان را بر اين كار متمكن نسازد و امكانات و ابزار فعل حرام را در اختيار آنان قرار ندهد. ولى خوشبختانه دليلى بر حرمت نيست و قول به جواز قوى است.

اگر اين تصاوير جنبه قداست پيدا كرد و به عنوان شي‌ء مقدس مورد پرستش و عبوديت قرار گرفت از باب ساختن صليب و صنم و هياكل عبادت، حرمت پيدا مى‌كنند نه از باب تصوير محض.

يك نكته: اگر مناط واقعى و علت تامه حرمت تصوير جانداران، تشبّه به خالق و تضاد با مصوّر حقيقى باشد حكم، تابع علت مى‌شود و در نتيجه بدون قصد مزبور، تصوير حيوان بلامانع است، حتى اگر مجسمه آن باشد، ولى اين مناط براى ما قطعى نشد و حداكثر حكمت حكم براى ما قطعى است، نه علت آن و حكم هم دائر مدار حكمت نيست. و به موجب روايات فراوان بدون قصد مزبور هم تصوير حرام است.

همچنين اگر براى فقيهى احراز شود كه حرمت تصوير حيوان به خاطر تقديس و پرستش آن است كه در زمان صدور روايات چنين بوده است، باز مى‌توان گفت بدون اين جهت بلامانع است و در زمان‌ها و مكان‌هايى كه آنها را نمى‌پرستند ساختشان جايز است. ولى اين جهت نيز احراز نشده است و روايات باب چنين قيدى ندارد و تصوير حيوان و تمثيل آن را مطلقاً تحريم نموده‌اند.

همچنين اگر براى فقيهى حرمت آن ثابت نشد و حداكثر فتوا به كراهت داد- مثل شيخ طوسى و علامه طبرسى- باز هر يك مكروه جايز است و تصوير حيوان ولو با تجسم باشد جايز است؛ ولى تعبيرات غليظ و شديد روايات كه سخن از عذاب قيامت دارد با كراهت سازگار نيست. بنابراين حكم واقعى اوّلى تصوير حيوان در اسلام، حرمت‌