كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ٣٠٣ - ١ بحث موضوعى(تعريف جادو و افسونگرى)

السحر في عرف الشرع مختصّ بكلّ أمر يخفى سببه ويتخيّل على غير حقيقته، ويجري مجرى التمويه والخداع.[١]

مرحوم شيخ در مكاسب‌ پس از ذكر تعريف‌هاى متعدد و بيان اقسام هشت گانه سحر از قول مرحوم مجلسى در پايان مى‌فرمايند:

ثمّ لا يخفي أنّ الجمع بين ما ذكر في معنى السحر في غاية الإشكال لكنّ المهمّ بيان حكمه لا موضوعه.[٢]

زيرا كار فقيه بيان حكم موضوعات و متعلقات و افعال اختيارى مكلفين است و شناخت موضوع كار او نيست، مخصوصاً موضوعاتى از قبيل سحر كه پيچيده است.

حقيقت اين است كه تا خود انسان سحر و جادو نداند از حقيقت آن آگاه نمى‌شود و لذا پرونده بحث موضوعى را مى‌بنديم. موارد مشكوك اگر تالى فاسد دارد و موجب اضرار به بدن يا روح يا عقل ديگرى است از باب قانون «لا ضرر» حرمت دارد. در مواردى كه ضرر ندارد و سحر بودن آن هم مشكوك است اصل اباحه جارى مى‌شود؛ اگرچه احتياط مستحب در اجتناب از موارد مشكوكه است؛ ولى جاى تمسك به عمومات حرمت سحر نيست؛ زيرا از قبيل تمسك به عام در شبهه مصداقيه دليل عام است كه قطعاً جايز نيست.

گفتنى است تعريف امام در متن‌ تحرير الوسيله‌ متعادل‌ترين و جامع‌ترين تعريف است كه هم اشاره به مصاديق بارز آن كرده است، همچون كتابت و كلام و ...، هم به تأثير آن در بدن يا عقل يا قلب مسحور، و هم به نتيجه و اثر آن (احضار كردن، خواباندن و ...)، و با ذكر عبارت «و نحو ذلك» اشاره دارد به اينكه مصادق ديگرى هم متصور است و آثار ديگرى هم ممكن است.

چند نكته:

١. آيا اضرار در معنا و مفهوم سحر معتبر است؟

[١]. بحار الانوار، ج ٥٩، ص ٢٧٧.

[٢]. المكاسب، ج ١، ص ٢٦٥.