كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ٢٩١ - بحث موضوعى

كتاب: در بعضى از عبارات كلمه «كتاب» ذكر نشده و مستقيماً حفظِ خودِ ضلال و استنساخ آن مطرح شده كه مقصود، موجب ضلالت است خواه قول باشد، خواه نوشته، نوار، فيلم، سى‌دى يا .... نوشته هم خواه كتاب باشد، خواه مجله يا روزنامه‌اى كه سبب انحراف و گمراهى انسان مى‌گردد. در نوع عبارات اگرچه «كتاب» ذكر شده است، ولى قطعاً موضوعيت ندارد و شامل مقاله و مجله و روزنامه و فيلم و ... مى‌شود و اگر در كلام مشهور، لفظ كتاب آمده است از اين باب است كه در آن زمان‌ها مجله و روزنامه و نوار و ... وجود نداشته است و به هر حال هر چيزى كه سبب ضلالت باشد يا براى آن تهيه شده باشد مشمول عنوان است مخصوصاً كه در لسان ادلّه هم تنها در يك روايت لفظ كتاب آمده و فرموده است: «احرق كتبك»؛[١] و در ساير ادلّه، سخن از ماده فساد و قول زور و لهو الحديث و مانند آن است كه غير كتاب را نيز شامل مى‌گردد.

ضلال: در لغت عرب سه معنا دارد:

١. به معناى گمراهى- كه ضد هدايت و ارشاد است- همين معنا بيشتر اراده مى‌شود؛

٢. به معناى گمشده است؛ مثل مال گمشده، حيوان گمشده كه نامش «ضالّه» است.

٣. به معناى باطل و لغو و لهو، يعنى چيزى كه هيچ غرض صحيح عقلايى ندارد.

در مورد بحث ما ضلال به معناى اوّل منظور است. لفظ كتب به ضلال اضافه شده است. در اين مركب ناقص چهار احتمال متصور است:

١. كتب ضلال يعنى كتب مشتمل بر مطالب باطل و لغو و فاقد غرض عقلايى كه صرفاً جهت سرگرمى نوشته شده است مثل نوع كتاب‌هاى قصه و داستان تخيلى و غير واقعى و سرگرم كننده.

٢. كتب ضلال يعنى كتبى كه مشتمل است بر مطالبى كه موجب گمراهى عوام انسان‌ها مى‌شود ولو صاحب كتاب قصد اضلال نداشته باشد و مطالب كتاب هم باطل و كذب و خلاف حق و واقع نباشد ولى به گونه‌اى است كه خواننده، قدرت درك و

[١]. وسائل الشيعه، ج ١١، ص ٣٧٠، ح ١.