گزيده شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٥٩ - واپسين آيه يا آيات نازل شده
بود. يعقوبى همين نقل را صحيح و استوار دانسته، نزول اين آيه را در روز ابلاغ امامت على بن ابى طالب عليه السلام در غديرخم تأييد مىكند.[١]
در نقل ديگرى آمده است كه پس از سوره «إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ» آيه «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ» فرود آمد و اين آخرين آيه بود و آن حضرت صلى الله عليه و آله هشتاد روز پس از نزول اين آيه در گذشت.[٢]
٣. آيه ١٧٦ از سوره نساء: بهگفته براء بن عازب، آخرين آيه نازل شده «يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلالَةِ إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَ لَهُ أُخْتٌ فَلَها نِصْفُ ما تَرَكَ وَ هُوَ يَرِثُها إِنْ لَمْ يَكُنْ لَها وَلَدٌ فَإِنْ كانَتَا اثْنَتَيْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثانِ مِمَّا تَرَكَ وَ إِنْ كانُوا إِخْوَةً رِجالًا وَ نِساءً فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَنْ تَضِلُّوا وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ؛ از تو [در باره كلاله] فتوا مىطلبند؛ بگو: خدا در باره كلاله فتوا مىدهد: اگر مردى بميرد و فرزندى نداشته باشد، و خواهرى داشته باشد، نصفِ ميراث از آنِ اوست. و آن [مرد نيز] از او ارث مىبرد، اگر براى او [خواهر] فرزندى نباشد. پس اگر [ورثه فقط] دو خواهر باشند، دوسوم ميراث براى آن دو است، و اگر [چند] خواهر و برادرند، پس نصيب مرد، مانند نصيب دو زن است. خدا براى شما توضيح مىدهد تا مبادا گم راه شويد، و خداوند به هر چيزى داناست» است.[٣] فرّاء هم اين آيه را، آخرين آيه نازل شده معرفى مىكند.[٤]
٤. آيات پايانى سوره توبه: ابىّ بن كعب، واپسين آيه نازل شده را آيات پايانى سوره توبه دانسته است:[٥]
«لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ ما عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ
[١]. تاريخ اليعقوبى: ج ٢ ص ٤٣.
[٢]. تفسير منهج الصادقين: ج ١٠ ص ٣٨١- ٣٨٢.
[٣]. أسباب النزول: ص ١٧؛ أحكام القرآن، جصّاص: ج ٣ ص ١٧؛ التبيان فى تفسير القرآن: ج ٣ ص ٤٠٧.
[٤]. التبيان فى تفسير القرآن: ج ٣ ص ٤٣٥؛ مجمع البيان ج ٣ ص ٢٤٦.
[٥]. أسباب النزول: ص ١٨؛ مسند ابن حنبل: ج ٥ ص ١١٧؛ تفسير الطبرى: ج ١١ ص ٥٧.