گزيده شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٥٤ - ٢ - ٣ قرآن، تاريخ و فلسفه تاريخ

شادمانى مؤمنان در آينده‌اى نه چندان دور است:

«الم\* غُلِبَتِ الرُّومُ\* فِي أَدْنَى الْأَرْضِ وَ هُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ\* فِي بِضْعِ سِنِينَ لِلَّهِ الْأَمْرُ مِنْ قَبْلُ وَ مِنْ بَعْدُ وَ يَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ‌.[١]

الف- لام- ميم. روميان در نزديك‌ترين نقطه زمين مغلوب شدند و آنان به زودى پس از شكست، پيروز مى‌شوند، در ظرف چند سال. كارها در گذشته و آينده از آن خداوند است. و آن روز مؤمنان شادمان مى‌شوند».

لكن به نظر مى‌رسد، مسئله اساسى‌تر از اين، نگرش متافيزيكى (غير مادّى) قرآن به فرايند جامعه بشرى و فراز و فرود آن است. در تحليل قرآن، زندگى انسان در روى زمين، بر اساس سنّت‌هاى الهى و نوع ويژه‌اى از روابط علّى- معلولى جريان مى‌يابد كه در چارچوب تحليل‌هاى علمى- تجربى و حتى عقلى- استدلالى نمى‌گنجد. اين تحليل، همان است كه مى‌توان از آن به تحليل متافيزيكى (غيرمادّى) تعبير كرد. در ادامه، به زوايايى از اين نگرش قرآنى كه مربوط به گذشته و آينده جامعه بشرى است، اشاره مى‌شود.

گزارش تاريخ حيات بشر و تبيين فلسفه تاريخ و سنن حاكم بر سرنوشت جامعه انسانى، نيز از بخش‌هاى شيوا و دلكش قرآن كريم است. قرآن، رازهاى مدفون در اعماق خاموش تاريخ اقوام و امم درگذشته و صحنه‌هاى ناآشناى كتاب بسته سرگذشت پيشينيان، همچون انديشه‌هاى ذهنى يوسف در چاه و زندان، گفت‌وگوهاى مخفيانه اصحاب كهف، موسى و خضر، ابراهيم و اسماعيل، آدم و حوا و... را به منظور آثار تربيتى و عبرت‌آموزى آن به نمايش گذاشته است:

«تِلْكَ مِنْ أَنْباءِ الْغَيْبِ نُوحِيها إِلَيْكَ ما كُنْتَ تَعْلَمُها أَنْتَ وَ لا قَوْمُكَ مِنْ قَبْلِ هذا فَاصْبِرْ إِنَّ الْعاقِبَةَ لِلْمُتَّقِينَ‌.[٢]

[١]. روم: آيه ١- ٤.

[٢]. هود: آيه ٤٩.