فرهنگ معارف اسلامی - سجادی، جعفر - الصفحة ١٩٢٥ - مَنْطِق
دسته گوراگياس كه اعراب آن را«غراب الخطيب»ناميدهاند كه براى شاگردانش رسالهاى در صنعت خطابت نگاشت و بعد از وى شاگردش«لوسياس»از مشهورترين خطباى آتن است.
شكاكان شكاكان كه دستهاى از مردم متفلسف يونان بودند در سالهاى ٤٧٠-٤٩٠ ق م ميزيستهاند با ايجاد شك و ترديد در عقايد عاميانه و بويژه مسائل فلسفى و افكار و اصول معمولى نيز من غير مستقيم خدمات ارزندهاى به منطق كردهاند گر چه ظاهر كار و بيانات آنان سراسر مخالف اصول و قواعد منطق و روش معمول بوده است.
زيرا ميدانيم كه بسيارى از مسائل و حقايق در طى بحث و نقض ورد افكار و برخوردها و تضادهاى ميان افكار و عقايد بوجود مىآيد.
در محل خود گفته شده است كه بعضى گمان كردهاند كه شكاكان همان سو- فسطائياناند و نيز در محل خود محقق شده است كه روش شكاكان با سوفسطائيان كاملا متباين است و حتى از لحاظ زمانى هم مقارن نبودهاند ميدانيم كه سوفسطائيان بدون روش و طريق مسائل را مورد شك و افكار و ترديد قرار ميدادند از زعماى بزرگ اين مكتب«برون»است(٣٦٥- ٣٧٥)كه مؤسس مذهب لا ادريه است كه منكر علم و يقين بود گويند وى يكى از پيروان دمكريت است.
وى گويد:هر قضيه بطور متساوى دو طرف دارد يكى ايجاب و ديگرى سلبو حكمت در توقف است نه حكم بايجاب و نه سلب.
اين گونه افكار و آراء در مكاتب فلسفى ديگر نيز پديد آمده است و از جمله مشابه اين افكار در مكتب افلاطون ديده ميشود و بالجمله با آنكه تاريخ قطعى اين مكاتب بدرستى معلوم نيست در طى مباحث عقلى فكرى چه قبل از ميلاد چه بعد از آن افكار و عقايدى مبنى بر شك و ترديد در واقعيات پديد آمده است كه بعضى را بعدها شك دستورى گفتهاند و بعضى را لا ادرى و بعضى را عنادى و جز آن.آنان براى توجيه شك خود دلائلى دارند از جمله ١-اختلاف اعضاء و حواس در انسان و حيوان و آنكه هر يك را حاسه خاص است.
٢-اختلاف مردم از لحاظ بنيه جسمانى كه موجب اختلاف در ادراك و حواس آنها است.
٣-حواس و ادراكات در مقابل شىء واحد متعارض است.
٤-ادراك واحد باختلاف حالاتى كه عارض بر آنان ميشود متفاوت است ٥-اشياء باختلاف مسافات و امكنه و اوضاع نسبت بادراك انسانها متفاوت است.
٦-هر شيئى را نسبتى است هم به نسبت باشياء مدركه و هم نسبت به شخص مدرك و دلائلى ديگر.
سقراط ميدانيم كه قبل از«سقراط»حكماء و فلاسفۀ بودند مانند«طالس»و«پتاكورس» «يارمنيد»،«هراكليت»و«زنون»و