فرهنگ معارف اسلامی - سجادی، جعفر - الصفحة ١٨١٧ - مَعاد
و نه در اصول شرايع خللى وارد آيد.
او نه تنها براى انسان قائل بمعاد و حشر است بلكه گويد:تمام موجودات اعم از حيوانات و نباتات و جمادات و حتى هيولاى اولى داراى معادند.
وى اعتقاد بمعاد را بر آن وجه كه عامۀ مردم قائلند و جهان ميگويند خوب داند و گويد اعتقاد بآن براى نظم اجتماعى مفيد است زيرا بشر ميل دارد كه با همين وضعى كه هست بدون كم و كاست مجددا زنده شود و از نعم و لذائذ مادى استفاده كند و اما اهل معارف و حقايق توجه بامور مادى و لذائذ حسى ندارند.
وى براى اثبات معاد جسمانى بر آن نحو كه خود گويد اصولى ذكر كرده است كه خلاصه آن اين است:
١-وجود در هر چيزى اصل در موجوديت است.
٢-تشخص و ما به الامتياز هر چيزى عين وجود خاص آن چيز است.
٣-طبيعت وجود قابل شدت و ضعف است بنفس ذات بسيطۀ خود.
٤-هر مركبى بصورت خود«هو هو» است و فعليت هر مركبى بصورتش ميباشد نه بمادهاش.
٥-وحدت شخصيه در هر موجودى بر و تيرۀ و درجۀ واحده نيست مثلا وحدت شخصيه در مقادير متصله عين متصليت و امتداد است.
٦-هويت بدن و تشخص آن بنفس است نه بجرم آن و از اين جهت است كه تشخص ابدان با وجود تغييرات وتبدلات همواره باقىاند.
٧-قوت خيالى جوهر قائم بذات است نه حال در بدن و نه در اعضاء آن و مجرد از اين عالم طبيعى است و واقع در عالم جواهر و متوسط ميان مفارقات عقليه و طبيعيات است.
٨-صور خياليه قائم بنفس خودند مانند قيام فعل بفاعل نه قيام مقبول بقابل.
٩-صور مقداريه و اشكال و هيآت جرميه همان طور كه از فاعل بمشاركت مادۀ قابلۀ بحسب استعدادات و انفعالات آنها حاصل ميشوند همان طور هم گاه از جهات فاعليت و حيثيات ادراكيه حاصل ميشوند بدون مشاركت ماده مانند وجود افلاك و كواكب از مبادى عقلى بر سبيل اختراع بمجرد تصورات و صور خياليۀ صادرۀ از نفس بواسطۀ قوت مصوره ١٠-اجناس عوالم و نشئات آن با وجود كثرت آنها كه بشمار و حصر در نمىآيند منحصر به سه عالمند.صور طبيعيۀ كائنۀ فاسده و صور ادراكيۀ حسيۀ مجردۀ از ماده و صور عقليه و مثل الهيه و نفس انسان را نيز اين سه اكوان هست مثلا انسان را در بدو كودكى وجود طبيعى است و بعد متدرجا صفا يابد و لطيف شده و او را كون ديگرى نفسانى اخروى است و در هر سه نشأت وحدت شخصيه او محفوظ ميباشد و همان نشأت و كون نفسانى اخروى است كه صالح براى بعث در قيامت است و او را اعضاء نفسانيه است و كون ديگر كون عقلى است كه او را اعضاء عقلى