١-در فعل معصوم ٢-در تقرير معصوم ٣-در قول معصوم ١-اجمال در فعل معصوم:هرگاه معصوم در مورد عبادات يا معاملات يا سياسات عملى بجا آورد-و معلوم نشود كه آن را بچه وجهى از وجوه محتمله بجا آورده است-در اين صورت آن عمل مجمل و مردد الوجه خواهد بود مثلا اگر بمجرد رؤيت هلال دو ركعت نماز بگذارد و معلوم نشود كه آن نماز را بوجه وجوب اداء فرموده يا بوجه استحباب-و هكذا اگر در معاملۀ حيوان-بيع را فسخ كند و معلوم نشود كه آن را بموجب خيار حيوان فسخ فرموده يا بموجب خيار عيب يا خيار مجلس-و همچنين اگر در موقع جلد زانى بكمتر از صد جلده اكتفاء ورزد و معلوم نشود كه اين تخفيف در مجازات ناشى از اشتباه در شمارش اسواط است يا اينكه معصوم متعمدا و بنا بر علل خاصۀ چنين تخفيف را روا داشته است؟در تمام اين موارد فعل معصوم مجمل و در انطباق بين چند امر مردد خواهد بود.

٢-اجمال در تقرير معصوم:اگر شخصى عملى را در حضور معصوم انجام دهد و معصوم(ع)از آن جلوگيرى نفرمايد و يا بدان اعتراضى نكند و معلوم نشود كه اين عدم ممانعت و يا عدماعتراض من باب تقيه است يا من باب تجويز-در اين صورت تقرير-تقرير مجمل خواهد بود ٣-اجمال در قول معصوم:قول معصوم يا لفظ مفرد است يا الفاظ مركبه و اما لفظ مفرد:اجمال در لفظ مفرد بچندين سبب حاصل ميگردد يكى بسبب اشتراك لفظى مثل كلمۀ قرء كه مشترك است لفظا بين حالت طهر و حالت حيض -و ديگرى بسبب اشتراك معنوى مثل كلمۀ عين كه مشترك است و معنا بين ذهب و فضه و جاريه و سومى بسبب اعلال صرفى مثل كلمۀ مختار كه از حيث هيئت مشترك است بين اسم فاعل و اسم مفعول.

پس هرگاه معصوم(ع)در ضمن سخنان خود يكى از آن كلمات را اداء نمايد و معلوم نشود كه مرادش مثلا از كلمۀ قرء طهر است يا حيض؟و يا از كلمۀ عين نقره است يا طلا؟و يا از كلمۀ مختار اسم فاعل است يا اسم مفعول؟ -در اين صورت كلمات مزبوره مجمل و مردد الدلاله ميشوند.

اما الفاظ مركبه:اجمال در الفاظ مركبه باعتبارات زيادى حاصل ميشود كه از جمله آنها اعتبارات ذيل است:

الف-باعتبار تردد در مرجع ضمير:

مثلا اگر وضع جمله بندى كلام طورى باشد كه مرجع ضمير واقع در آن بين چند امر مردد شود-در اين صورت كلام مجمل خواهد شد مثل ضرب زيد عمروا فضربته كه ضمير واقع در آخر كلام محتمل است بر زيد عايد گردد يا بر عمرو؟و بهمين