وى نخستين كسى است كه علوم منطقى را بالصراحة و بعنوان اصلى لازم در توجيه مسائل معانى بيانى وارد در بلاغت كرد و با روح منطقى و فلسفى خود مسائل بلاغى را تفسير و بيان كرد.

مسائل مربوط بمعانى مانند:تقديم، تأخير،حذف،ذكر،فصل،وصل در كتب قدما بطور ساده و ادبى محض مورد بحث بود لكن پس از عبد القاهر اين مسائل به نحوى ديگر مورد بحث واقع شد كه جنبه‌هاى منطقى در آن بيش از جنبه‌هاى ادبى محض مورد توجه قرار گرفت.ما در كتب نحوى قدما همين مسائل را مى‌بينيم كه مورد بحث واقع شده است و تا حدودى هم توجهى به بحث معنوى آنها شده لكن نه آن طور كه از عبد القاهر و سكاكى به بعد.

در كتاب دلائل الاعجاز اگر خوب بنگريم اين مسائل با اينكه بطور دقيق مورد بحث واقع شده است مع ذلك آن جنبه‌هاى منطقى كه بعدها بوسيلۀ سكاكى و سعد تفتازانى بدانها داده شده است ديده نمى‌شود.در پايان بطور اختصار بعضى ازين مسائل را از كتابهاى مختصر المعانى و مطول ذكر مى‌كنيم و بحث را خاتمه مى‌دهيم.

در باب مسند و مسند اليه در كتب نحو از لحاظ شكل كلمه و تركيب آن و رعايت اعراب بحث مى‌شود و بجز اينكه موارد تقديم و تأخير فاعل و مفعول را با يكديگر ذكر مى‌نمايند و احيانا سببآن را هم بيان مى‌كنند توجه كاملى به تغييرات معنوى كه ازين عمل حاصل مى‌شود نداشته و ندارند.لكن در علوم بلاغى براى هر يك ازين اوضاع و احوال فوائدى برشمرده‌اند و امثله و شواهدى براى اثبات مدعاى خود در موارد مختلف ذكر كرده‌اند.

و بر اين مبنى قواعدى يافته‌اند از جمله گفته‌اند«تقديم ما حقه التأخير يفيد الحصر.»و«ان التقديم يفيد التخصيص» مانند«ما قائم الا زيد»و «إِنَّ عَلَيْنٰا جَمْعَهُ وَ قُرْآنَهُ ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنٰا بَيٰانَهُ» و إِيّٰاكَ نَعْبُدُ وَ إِيّٰاكَ نَسْتَعِينُ و التقديم يفيد الاختصاص ان جا تقدير كون المسند اليه فى الاصل مؤخرا على انه فاعل معنى فقط لا لفظا،و الا فلا يفيد التقديم الا تقوى الحكم..و لكونه اى التقديم اعون على المراد بهما اى بهذين التركيبين لان الغرض منهما اثبات الحكم بطريق الكناية التى هى ابلغ من التصريح».

(رجوع شود به دلائل الاعجاز ص ٤٢ رجوع شود به مختصر المعانى ص ٤٤ سكاكى-مفتاح العلوم و رجوع شود به اعجاز البيان صدر الدين قونى.

رجوع شود به مختصر تلخيص المفتاح تاليف جلال الدين ابو عبد الله محمد بن قاضى القضاه سعد الدين بن محمد عبد- الرحمن قزوينى.

رسائل اخوان الصفا ج ١ ص ٣٩٩ و رجوع شود به جواهر النضيد خواجه بشرح علامۀ حلى-تهران ١٣١١،و درة التاج-قطب الدين شيرازى-تهران ١٣٢٠ باهتمام آقاى سيد محمد مشكاة