اخلاق اسلامى در نهج البلاغه( خطبه متقين) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٨٩ - ٧٠- سهولت در برخوردها

محاسبه كند اين‌گونه حساب را خداوند عزوجل به حسابى (سوء الحساب) ناميده است. [١]

از آيات قرآن به خوبى استفاده مى‌شود كه مردم در قيامت به دو گروه تقسيم مى‌شوند: گروهى هستند كه خداوند حساب آنها را به آسانى و سهولت رسيدگى مى‌كند و هيچ‌گونه سختگيرى در موردشان نخواهد كرد فَأَمَّا مَنْ أُوتِىَ كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ- فَسَوْفَ يُحَاسَبُ حِسَاباً يَسِيراً [٢] و به عكس كسانى هستند كه با شدّت به حساب آنها رسيدگى مى‌شود و ذره مثقال آن مورد دقت قرار مى‌گيرد، چنانكه درباره بعضى از شهرها كه مردم آن سركش و گنهكار بودند، مى‌فرمايد: فَحَاسَبْنَاهَا حِسَاباً شَدِيداً وَعَذَّبْنَاهَا عَذَاباً نُّكْراً [٣] و يا در آيه ١٨ سوره رعد فرمود: أُوْلَئِكَ لَهُمْ سُوءُ الْحِسَابِ‌: به خاطر اين است كه عده‌اى در زندگى دنيا و رسيدگى به حساب ديگران فوق العاده سختگيرند، و به اصطلاح مو را از ماست مى‌كشند و سعى دارند حق خود را تا آخرين دينار به هر قيمتى كه شده بگيرند، و به هنگامى كه خطائى از ديگرى سر زده، تا آخرين حدّ ممكن او را مجازات كنند، اينها كسانى هستند كه در زندگى كمترين گذشت حتى در مورد زن و فرزند و برادر و دوستان ندارند، و از آنجا كه زندگى جهان ديگر بازتاب و انعكاس از زندگى اين جهان است، خداوند نيز در حساب آنها چنان سختگيرى مى‌كند، كه‌

بايد در برابر هر كارى كه كرده‌اند، جوابگو باشند، بى آنكه كمترى گذشتى درباره آنها شود!

امّا به عكس، كسانى هستند آسانگير و پرگذشت و بزرگوار، مخصوصاً به هنگامى كه در برابر دوست و آشنا و يا كسانى كه بر آنها حق دارند و يا افراد ضعيف قرار مى‌گيرند، آن قدر بزرگوارند كه سعى مى‌كنند، در بسيارى از موارد خود را به‌

[١]. تفسير برهان، جلد ٢، صفحه ٢٨٨، ذيل آيه ٢١، سوره رعد، تفسير نمونه ذيل آيه ١٨ آورده است.

[٢]. سوره انشقاق، آيه ٧ و ٨.

[٣]. سوره طلاق، آيه ٨ ..