اخلاق اسلامى در نهج البلاغه( خطبه متقين) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٦٢ - عوامل غفلت

در بيدارى نفوس از خواب غفلت است كه‌ «ابن ابى الحديد» معتزلى گويد: من به كسى كه همه امتها به او سوگند ياد مى‌كنند، قسم مى‌خورم كه از پنجاه سال پيش تاكنون بيش از هزار بار اين خطبه را خوانده‌ام و در هر بار در درون قلبم لرزش و ترس و پند و موعظه تازه‌اى پديد آمده و در روحم به سختى اثر گذارده، اعضاء و جوارحم به لرزه افتاده، و هرگز نشده كه در آن تأمّل كنم جز اين‌

كه در آن حال به ياد مرگ خانواده و بستگان و دوستانم افتاده‌ام، و درست برايم مجسّم شده كه من هم همانم كه امام (عليه السلام) توصيف فرموده است.

چقدر واعظان و خطبا و گويندگان و افراد فصيح در اين باره سخن گفته‌اند و من گوش فرا داده‌ام و در سخنان آنها دقت كرده‌ام ولى در هيچ يك تأخير سخن امام (عليه السلام) را نيافته‌ام.

اين تأثيرى كه سخن او در قلب من مى‌گذارد، يا از ايمانى سرچشمه مى‌گيرد كه به گوينده آن تعلق دارد، و يا نيت پاك و اخلاص او سبب شده است كه اين چنين در ارواح نفوذ كند، و در قلوب جايگزين شود!

در قسمت ديگر از سخنانش گويد: «سزاوار است اگر فصحاء عرب همگى در مجلسى اجتماع كنند و اين خطبه براى آنها خوانده شود در برابر آن سجده كنند». در همين جا هم اشاره به گفته معاويه درباره فصاحت اميرالمؤمنين على (عليه السلام) كرده و مى‌گويد «واللّه ما سَنّ الفصاحة لقريش غيره»: «به خدا هيچ كس فصاحت را براى قريش غير او پايه‌گذارى نكرد». [١]

٢- مقام- مقام گاهى مايه غفلت و اعراض از خداوند است، فرعون كه از آيات خدا غافل شده و با نصايح موسى (عليه السلام) متّعظ و پندپذير نبود و قلب خواب او بيدار نشد، در قوم خود فرياد زد: «يا قَومِ الَيْسَ لى مُلكُ مصرَ و هذِه الانهارُ تَجرى مِنْ تَحتى»:

[١]. شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد، جلد ١١، صفحه ١٥٣ به نقل از تفسير نمونه، جلد ٢٧، ذيل آيات ١ و ٢ سوره تكاثر ..