اخلاق اسلامى در نهج البلاغه( خطبه متقين) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٤٨ - عوامل خطا و لغزش

نفس امّاره قرار نگيرد امام حسن (عليه السلام) مى‌فرمايند [١]

«لا يُعرَف الرَأىُ الّا عِندَ الغَضَب»:

«فكر و نظر صحيح شناخته نمى‌شود مگر در حالت غضب» اگر ثابت‌قدم بود آن رأى سليم است اگر بر حق پا نگذاشت آن نظرى صواب است كه به خطا منجر نمى‌شود.

٤- عدم تأمل در تصميم‌گيرى- اين نيز از عوامل لغزش است، در روايتى از مولى على (عليه السلام) آمده:

«الرَأىُ مَعَ الأناةِ و بئسَ الظّهيرُ الرأى الفَطير»

(رأى و فكر صحيح با تأمل و دقّت است و فكر و نظر بدون تأمل و تصميم‌گيرى با سرعت، بد پيشتيبانى براى انسان است). [٢]

٥- استبداد رأى و عدم مشورت در امور- استبداد رأى عامل ديگى براى لغزش انسان و به خطا رفتن او است و چه بسا ريشه آن نيز در هواپرستى باشد و انگيزه‌هاى هواپرستانه آن را ايجاب كند.

مستبد كسى است كه مى‌خواهد كارى را به تنهائى انجام دهد خواه انگيزه او تمايلات نفسانى باشد و خواه غير آن و مسلم است كه چنين شخص خطايش بيشتر از كسى است كه در مقام مشاورت برآمده و از عقل ديگران استفاده كرده و از چراغ افكارشان نور مى‌گيرد.

مولى مى‌فرمايند:

«المستَبِدّ مُتَهَوّرٌ فى الخطاء و الغلط»

«فرد مستبدى كه به نظر خود متكى است نسبت به خطا و اشتباه بى‌باك و گستاخ است». [٣]

در جاى ديگر مى‌فرمايند: «خاطَرَ مَنْ إسْتَغنى برأيه»: «آن كس كه به رأى خود قناعت كند خود را به خطر افكنده». [٤]

[١]. بحار الانوار، جلد ٧٨، صفحه ١١٣- ميزان الحكمه، جلد ٤، صفحه ٣٦.

[٢]. بحار الانوار، جلد ٧٨، صفحه ٨١ و ميزان الحكمه، جلد ٤، صفحه ٣٦.

[٣]. غرر الحكم.

[٤]. بحار الانوار، جلد ٧٥، صفحه ٩٨ و در صفحه ١٠٥ نيز از نهج‌البلاغه نقل كرده كه «قد خاطَرَ» دارد (الاستشاره عين الهداية و قد خاطر ...) (حكمت ٢١١) و نيز در جلد ٧٧، صفحه ٣٨٤ نيز آمده است ..