اخلاق اسلامى در نهج البلاغه( خطبه متقين) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٤٥ - «ذكر» و فضيلت دوام آن

روايتى از اميرالمؤمنين (عليه السلام) است:

«انَّ الذِّكرَ جَلاءُ القُلوبِ يُسمَع به بعد الوقْرَةِ و يُبصَرُ به بعد الغَشْوَةِ و يَنْقاد به بَعْدَ المُعانَدة»:

«ذكر و ياد خدا روشنى قلوب است (و زنگار را پاك مى‌كند) با ذكر، قلب شنوا و بينا و مطيع مى‌شود بعد از آنكه ناشنوا و نابينا و غيرمطيع بود». [١]

پس اى برادر قلب را با ياد خدا آگاهى بخش، چنانكه رسول گرامى (صلى الله عليه و آله) در وصيت خود به ابى‌ذر فرمودند:

«نَبّه بالذكر قَلْبَكَ»: [٢]

«زنگارهاى آن را با ذكر نعمتهاى‌

الهى برطرف كن» كه امام صادق (عليه السلام) فرمودند:

«يَصُدُّ القَلْبُ فَاذا ذكرتَه بِآلاءِ اللّه انجَلى عنه»:

«مانعى قلب را مى‌گيرد وقتى ياد نعمتهاى الهى كنى برطرف شده، و از قلب رخت برمى‌بندد». [٣]

بعضى از بزرگان فرموده‌اند: ذكر اللّه نور است و ذكر غير او تاريكى و ظلمت است، زيرا وجود، نور و عدم، ظلمت است، پس حق، نور، و ماسواى او منبع تاريكى است، قلب وقتى در آن ذكر آيد، نور در آن آيد، و وقتى متوجه خلق شد، ظلمت در آن حاكم شود، و هر وقت از حق اعراض كرد و روى به خلق آورد، ظلمت خالص تامّ حاكم شود، پس اعراض و روى گرداندن از حق مراد قول خداوند است كه فرمود: وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَنْ ذِكْرِنَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ‌: «اطاعت كسى را كه قلبش را از ذكرمان غافل كرديم و متابعت هوايش را كرد، مكن». [٤] يعنى با غفلت از ياد ما قلبش سياه شد و نورانيتش را از دست داد.

و همين مراد قول خداوند است‌ فَوَيْلٌ لِّلْقَاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ مِّنْ ذِكْرِ اللهِ أُوْلَئِكَ فِى ضَلَال مُّبِين‌: «واى بر كسانى كه قلبش از ذكر خدا قساوت پيدا كرد، آنها در گمراهى‌

[١]. لئالى الاخبار، جلد ١، صفحه ١٨٩.

[٢]. لئالى الاخبار، جلد ١، صفحه ١٨٩.

[٣]. لئالى الاخبار، جلد ١، صفحه ١٨٩.

[٤]. سوره كهف، آيه ٢٨ ..