اخلاق اسلامى در نهج البلاغه( خطبه متقين)

جلد دوم

28- 29- ركوع و سجدههاى طولانى پرهيزگاران

30- طلب آزادى از عذاب رستاخيز

فلسفه آزادى

شاخههاى اسارت و آزادى

31- 34- برنامه روزانه

31- حلم و بردبارى

كارآئى و نقش بردبارى

مراتب حلم

ثمرات حلم

نمونههائى از سرگذشت بردباران (حلماء)

نظر خواجه نصيرالدين طوسى در مسئله غضب

32- علماء

نكاتى در مورد علم و جهل

33- ابرار

مقام ابرار

اهميت آيات فوق

ابرار چه كسانى هستند؟

نشانههاى ابرار

34- أتقياء

35- وجود خدا در تمام ذرات وجودشان

ارزش خوف

منشأ خوف

ثمرات خوف

علائم خائف

انواع خوف

36- قيافه پرهيزگاران

37- 40- ترس از مسئوليتها

راضى نبودن به عمل كم و زياد نديدن عمل كثير

خوف از عمل

41- 42- از ستايش ديگران بيمناكند

43- نشانههاى ديگر پرهيزگاران قوّت در دين

44- پرهيزگاران نرمخو و دور انديشند

45- با ايمانى مملوّ از يقين

نشانههاى مؤمنِ بايقين

46- پرهيزگاران در كسب دانش حريصند

47- علمى آميخته با حلم

48- ميانهروى در حال غنا

49- خشوع در عبادت

50- آراستگى در عين تهيدستى

51- صبر در شدائد

فرهنگ صبر در اسلام

فلسفه صبر

52- پرهيزگاران طالب حلالند

53- نشاط در مسير هدايت

نشاط چگونه حاصل مىشود

چرا در عبادت بىنشاطيم

54- پرهيز از طمع

55- در عين انجام اعمال نيك باز هم ترسانند!

56- 57- شب هنگام شكر خدا و صبحگاهان ياد او

فضيلت شكر

«ذكر» و فضيلت دوام آن

58- 59- شامگاهان هراسان و صبحگاهان خوشحال!

عوامل غفلت

عوامل بيدارى

نشانههاى افراد غافل

عواقب غفلت

60- پرهيزگاران در جهاد با نفس

مشارطه، مراقبه، محاسبه، معاقبه، مجاهده، معاتبه

مشارطه

مراقبت

محاسبه

معاقبه

مجاهدت

معاتبة (توبيخ نفس)

61 و 62- توجه به باقى و زهد در فانى

زهد در امورى كه باقى نيست

علامات زاهد

زهد مقدس اردبيلى

63 و 64- آميختن حلم با علم و گفتار با كردار

وَالقَولَ بِالعَمَل- هماهنگى گفتار با كردار

آفات علم بى عمل

آفات عمل بدون علم

65- كوتاهى آرزوها

درمان طول آرزو

قصر امل (كوتاهى آرزو)

66- كمى خطا و لغزش

عوامل خطا و لغزش

فوائد مشورت

خصوصيات شخص مشورت كننده (يا حدود مشورت)

67- خشوع قلب

علامت خاشع

68- پرهيزگاران و قناعت طبع

69- كم خورى و اعتدال در غذا

مقدار كمخوراكى

فوائد كمخورى و مضرات پرخورى

70- سهولت در برخوردها

71- محافظت از دين

72- خاموش كردن شعلههاى شهوت

73- مهار كردن قوه غضب

علاج غضب

74- 75- همگان به خيرش اميدوار و از شرش در امانند

تعريف خير و شرّ

مصاديق شّر

76- در ميان غافلان از ذاكران است

77- و در ميان ذاكران از غافلان نيست

فرق منزل تفكّر و تذكّر

فوائد ذكر

78- 80- سه صفت پسنديده از صفات پرهيزگاران

انتقام

عفو و گذشت

81- كار زشت از او دور است

داستانى عجيب از انسانى خودساخته

82- گفتههاى او ملايم است

83- 84- بديهاى پنهان و نيكيهاى آشكار

معروف و منكر

معروف در قرآن و روايات

85- 86- نيكىاش رو آورده و شرش رخ برتافته!

87- خونسردى در شدائد و مشكلات

88- در برابر ناگواريها شكيبا

89- در موقع نعمت سپاسگزار

صبر در برابر شدايد و ناملايمات

صبر در آئينه عرفان

حكايتى عجيب

وفى الرخاء شكور

حقيقت شكر

علت عدم شكرگزارى مردم

كيفر كفران نعمت

90- به خاطر دشمنى ظلم نمىكند

91- به خاطر دوستى مرتكب گناه نمىشود

92- اعتراف به حق

93- در امانت خيانت نمىكند

94- فراموشكارِ دستورات الهى نيست

95- كسى را با لقب زشت نمىخواند

96- عدم ضرر به همسايه

همسايه بد

فوائد حُسن جوار (همسايگى خوب)

97- مصيبتزده را شماتت نمىكنيد

99- وارد باطل نمىگردد و از دايره حق بيرون نمىرود

100- هرگز از سكوت غمگين نمىشود

101- صدايش به قهقه بلند نمىشود

عواقب زياد خنديدن

102- انتقامجو نيست

دو نامه تكان دهنده

نامه ابوذر به حُذيفه

نامه حذيفه در پاسخ ابوذر

103- نفس او در زحمت

104- مردم از او در راحت

105- خود را براى آخرت به سختى مىاندازد

106- مردم را در آسايش قرار مىدهد

107- كنارهگيرىاش از روى زهد است

108- معاشرتش توأم با مهربانى است

109- دورىاش از روى تكبر نيست

110- نزديكىاش به خاطر مكر و خدعه نيست

روح بىقرار همام به ملكوت پرواز كرد!

تأثير موعظه بر قلوب مؤمنان

«فهرست منابع»

اخلاق اسلامى در نهج البلاغه( خطبه متقين) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٦١ - ٤٧- علمى آميخته با حلم

٤٧- علمى آميخته با حلم‌

«وعلماً فى حِلْم‌»

ترجمه: و (مى‌بينى براى هر يك از پرهيزگاران) علمى همراه با حلم.

***

شرح: در بحث‌هاى قبلى تحت عنوان (علماء و حلماء) درباره علم و حلم سخن گفته شد، و روشن گرديد كه علماء تا حلم نداشته باشند، مسير پر پيچ و خم علم اندوزى را به راحتى نمى‌توانند طى كنند، حتى پيامبران الهى براى رسيدن به مقام علم و نبوت براى اينكه ساخته شده و پرحوصله و حليم شوند، مدتى را چوپانى مى‌كرده‌اند، آنها مأمور مى‌شدند در بيابانها گوسفند بچرانند تا اولا در اسرار خلقت تفكر كرده، و علم اندوزند، و ثانياً در مقابل مشكلات استقامت كرده و حليم و صبور شوند.

در اينجا به روايتى از امام صادق (عليه السلام) در مورد حلم و علم سفارش كرده‌اند اشاره مى‌شود:

در روايت آمده كه عنوان بصرى در حالى كه پيرمرد شده بود و نود و چهار سال داشت، گفت دو سال براى استفاده علمى به نزد مالك بن انس رفت و آمد