ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٢٢٨ - مقصود و تفسير

را احاطه نمود و همه را سوزانيد، قتاده گويد: يعنى فرشته‌اى آن را از امر و دستور خدا آتش زد.

(وَ هُمْ نائِمُونَ‌) يعنى: در حالى كه آنها خواب بودند.

مقاتل گويد: خداوند آتشى برانگيخت در شب بر باغشان، پس آن را سوزانيد تا تبديل به تل خاكسترى سياه شد و اين است قول خدا كه ميفرمايد( فَأَصْبَحَتْ كَالصَّرِيمِ‌) ابن عباس و ابن عمرو بن علاء گويند: يعنى صبح كرد مانند شب تاريك و صريمان شب و روزند براى سپرى شدن هر يك از ديگرى جبائى گويد: صريم بمعناى مصروم ميوه چيده شده است و مقصود اين است كه آن باغ چنان شده كه تمام ميوه‌هاى آن چيده شده است.

حسن گويد: صريم آنست كه خير از آن منقطع شده و ديگر در آن خيرى نيست.

مورج گويد: كالصريم: يعنى چون تل ريگى كه از كوه ريك جدا شده است و بعضى گفته‌اند: يعنى مانند خاكستر سياه بلغت خزيمه.

(فَتَنادَوْا مُصْبِحِينَ‌) يعنى صبحگاهان بعضى ديگرى را صدا زدند و اصل تنادى از نداء با ياء مقصوره است، براى اينكه نداء دعاء به بلند كردن صدا است چنانست كه امتداد ميدهد بر روش خود اى فلانى (يا اللَّه يا رحمن، يا رحيم، يا ارحم الراحمين) براى اينكه صدا البتّه كشيده مى شود براى انسانى بصداى گلويش.

(أَنِ اغْدُوا عَلى‌ حَرْثِكُمْ‌) يعنى: صدا ميزدند به اينكه زود باشيد و بعضى بديگرى ميگفت تند برويد بر حرث خودتان، و حرث: زراعت و انگور است.