ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٦٠ - تفسير

بعضى از شما مؤمن بخدا و كافر بستارگان است، اراده نموده كه اين آيه در شأن انواء است، و مقصود از آيه ظاهر و روشن پس معنايى براى طلبيدن مثل اين تأويلات نيست، و معنا اينست كه اهل تكليف دو صنف و گروه‌اند گروهى از ايشان كافرند كه انواع كفر را شامل ميشود و گروهى از آنها هم مؤمنند، و جايز نيست حمل كردن آيه بر اينكه خداى سبحان دو گروه ايجاد كرده مؤمن و كافر، بجهت اينكه اين را نفرموده بلكه كفر و ايمان را اضافه بآنها و افعال آنها نموده، و براى دلالت ادله عقليّه بر اينكه اين كفر و ايمان بر حسب اراده و افعال ايشان واقع ميشود، و براى همين امر و نهى و ثواب و عقاب و بعثت انبياء صحيح است، مضافا بر اين اگر جايز بود كه خداى سبحان ايجاد كفر و افعال قبيح و زشتيها را نمايد هر آينه جايز بود كه پيامبرى مبعوث كند كه آنها را دعوت بكفر و گمراهى نموده و او را بوسيله معجزات تأييد نمايد، منزّه و پاك است خداى تعالى از اين كار و فرمود:( فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها)، خلقت خدا آن چنان فطرتى است كه مردم را بر آن ايجاد نمود، و پيامبر ٦ فرمود هر نوزادى بر فطرت توحيد متولّد ميگردد، و از خداى تعالى حكايت نمود كه فرمود: (خلقت عبادى كلّهم حنفاء) ايجاد كردم تمام بندگانم را مخلص و خالص در توحيد و مانند اين حديث (قدسى) اخبار بسيارست.

(وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ) يعنى: آفريد كافر را و حال آنكه او دانا بود بآنچه از كفر از او سر ميزند، و مؤمن را خلق نموده و حال آنكه دانا بود بآنچه از او از ايمان بظهور ميرسد، پس آنها را بر حسب اعمال و كردارشان جايزه ميدهد.