فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٤٤ - عقد تورق براي تأمين نقدينگي از منظر فقهاى اماميه محمد نقى نظرپور
مىخرد و آن را به ديگرى به صورت نقدى مىفروشد و از اين راه نياز مالى خود را تأمين مىكند.
تورق منظم: وكيل متورق، عمليات تورق را براى مشترى(متورق) اين گونه انجام مىدهد كالا را نسيه به متورق مىفروشد، سپس وكيل مشترى براى فروش نقدى كالا به طرف ديگر مىشود و ثمن نقدى را به متورق(مشترى) مىدهد. در اين حالت به جز سه طرف ذكر شده، شخصى حقيقى يا حقوقى نيز به عنوان وكيل متورق در اين معامله حضور دارد. در صورتى كه شخص حقوقى وكيل متورق، بانك يا مؤسسه مالى باشد، اين قرارداد، تورق بانكى يا تورق منظم نيز ناميده مىشود.
نام تورق بانكى يا تورق منظم از سوى پژوهشگران اين فن براى اين نوع قرارداد انتخاب شد، اما بانكهاى انجام دهنده اين معامله اسمهاى خاصى براى آن برگزيدهاند؛ براى نمونه بانك الاهلى عربستان سعودى نام «تيسير»، بانك الجزيره كشور عربستان «دينار»، بانك آمريكايى سعودى «تورق الخير» ، بانك انگليسى سعودى: «مال» و بانك وطنى عربى در كشور عمان: «تورق المبارك» را انتخاب كردهاند. اما از آنجا كه حقيقت همه اين معاملات به تورق منظم بانكى برمىگردد؛ مىتوان همه را تحت اين عنوان قرار داد؛ زيرا اولاً مانند بيع تورق فردى است كه در آن حداقل سه نفر با هدف تأمين نقدينگى با هم معامله مىكنند، ثانياً اين معامله در بانك صورت مىگيرد و ثالثاً بين عدهاى تنظيم مىشود كه هدف نهايى آن تأمين مالى است. (٤)
نوع ديگرى از تورق، تورق عكسى است. تورق عكسى آن است كه مستورق، شركت يا بانك يا مؤسسه مالى باشد، نه افراد؛ به اين صورت كه بانك، شركت يا غيره را به جاى خودش در خريد كالا وكيل مىكند، سپس بانك آن كالا را براى
(٤) سعيدى، التورق كما تجريه المصارف في الوقت الحاضر، ص٤.