احتمال اول: موضوع حكم، همان هلال طبيعى است كه در پى گردش ٢٧ روزه كره ماه به دور زمين شكل مى‌گيرد. ماه قمرى در اولين لحظه خروج كره ماه از تحت الشعاع خورشيد آغاز مى‌شود.

احتمال دوم: موضوع حكم، هلال عرفى يا اصطلاحى، يعنى حالت نورانى ماه بعد از خروج از تاريكى است. بديهى است كه اين حالت، بى درنگ پس از خروج ماه از تاريكى صورت نمى‌گيرد، بلكه بعد از گذشت حدود يك ساعت و پنجاه دقيقه از تولد طبيعى ماه، با تلسكوپ بعد از حدود سيزده ساعت با چشم غير مسلح ديده مى‌شود.

دليل اين احتمال آن است كه: اولاً: هلال در لغت و عرف، آن بخش نورانى از كره ماه است كه بعد از خروج از محاق ديده مى‌شود و شارع اصطلاح خاصى را وضع نكرده است.

ثانياً: نصوص شرعى ـ كتاب و سنت ـ هلال را در همان مفهوم عرفى به كار برده‌اند. (١٣)

در آيه شريفه آمده است: {يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِيَ مَواقِيتُ لِلنَّاسِ وَالْحَج...} (١٤) ؛ عبارت «أهلّه» (زمان‌هايى براى مردم) كاشف از اراده اهله متعارف ميان مردم در همه ماه‌هاست، يعنى هلال اصطلاحى كه در مقدمه بيان شده. بنابراين، منظور شارع، هلال خاصى نيست كه غير متعارف نزد مردم باشد. اگر

(١٣) بقره، آيه ١٨٩ .
(١٤) همان .