٢. اين اشكال بر احتمال اول، با توجه به درستى استناد رؤيت با تلسكوپ به بيننده وارد نيست؛ زيرا احتمال اول مبتنى بر استناد نيست تا با اين اشكال، نقض شود. (١٧)

٣. اشكالى كه بر احتمال دوم وارد شده نيز صحيح نيست؛ زيرا اگر شخصى بعد از وضو، با ميكروسكوپ ببيند كه به نقطه‌اى آب نرسيده است، لازمه آن حكم به بطلان وضو است در حالى كه دليل وضو در آيه شريفه {فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُم} (١٨) عنوان شستن است نه ديدن كه بدان نقض شود و مراد از عنوان غسل، همان شستشوى عرفى است كه حتى با شسته نشدن قسمتى از بدن كه با چشم مجرد، ديده نمى‌شود نيز محقق است.

لحاظ دوم: رؤيت، موضوعى است يا طريقى؟

احتمال اول: رؤيت، موضوعى است؛ يعنى هلال شرعى فقط و فقط با رؤيت اثبات مى‌شود. برخى موضوع مركّب «هلال خارجى مقيد به رؤيت» را موضوع تحقق ماه قمرى شمرده‌اند.

كاربرد لفظ رؤيت در روايات اين باب مؤيد همين برداشت است:

١. حديث نبوى «صوموا لرؤيته، وافطروا لرؤيته، فإن غبّى [= غمّى ]عليكم فأكملوا عدّة شعبان ثلاثين؛ با رؤيت هلال روزه داريد، و با رؤيتش افطار كنيد و

(١٧) فاضل لنكرانى، «اعتبار الأجهزة الحديثة في رؤية الهلال»
(١٨) مائده، آيه ٦.