عقلانيت خاص خود داشته‌اند، اما در اين ميان عمر بن خطاب بيش از ديگران نقش آفريد و آراى مخالف نظر عامه مسلمانان ارائه كرد. وى از جسارت بيشترى در ابراز رأى و پافشارى بر آن از موضع قدرت حاكم و مجازات متخلفان برخوردار بود؛ بدين جهت توانست بسيارى از بدعت‌هاى فقهى خود را در فقه اهل سنّت ماندگار كند. ما نيز تنها به سيره اجتهادى او اكتفاء كرده و خوانندگان را براى مطالعه ديگر اظهار نظرهاى فقهى او و خلفاى نخستين به منابع معتبر ارجاع مى‌دهيم. (٤٠)

تأثير شگرف اين گونه آراء در تاريخ فقاهت اهل سنّت ـ كه برخاسته از كيش شخصيّت خلفاى نخستين و بخصوص عمر در ميان پيروان اين فرقه است ـ از يك سو، واز سوى ديگر تعارض آشكار آراى آنان با آنچه ساير اصحاب ومسلمانان از قرآن كريم و سيره نبوى(ص) دريافته بودند، دانشمندان اهل سنت را وا داشته است كه در صدد توجيه علمى اين آراء برآيند. قوشجى (م ٨٧٩) متكلم بزرگ اشعرى، برخى از اين موارد را از مصاديق تفاوت آراء دو مجتهد يعنى عمر و رسول خدا(ص) بر مى‌شمارد (٤١)و بدين سان زمينه شكل‌گيرى اين فكر در ميان بسيارى از متكلمان و فقيهان اهل سنت فراهم مى‌آيد كه اظهار نظرهاى پيامبر(ص) پيرامون دين و شريعت، در مواردى كه نصى از جانب خداوند نرسيده، برخاسته از اجتهاد شخصى اوست و بروز اشتباه و خطا در اجتهادات پيامبر(ص) نيز ممكن است! (٤٢)

برخى ديگر از دانشمندان اهل سنّت در توجيه اين گونه آراى خليفه دوم، آن را بر پايه اجتهاد به دور از فهم الفاظ كتاب و سنّت و برخاسته از روح قانون دانسته‌اند (٤٣)و فقيهى نيز

(٤٠) صحيح مسلم، ج٤، ص٣٨؛ السنن الكبرى، ج٥، ص٢١.
(٤١) براى آشنايى با اجتهادات ديگر عمر و برخى ديگر از خلفا و اصحاب مراجعه شود به: نهج الحق و كشف الصدق؛ بحارالانوار، ج٣١ و ٣٠؛ الغدير، ج٦؛ النص و الاجتهاد؛ دلائل الصدق، ج٣؛ معالم المدرستين، ج٢؛ ادوار فقه، ج١، ص٤٢٣.
(٤٢) الشرح الجديد(شرح قوشجى بر تجريد العقائد)، ص٤٠٨.
(٤٣) الاحكام في أصول الاحكام، ج٤، ص٢١٦؛ الفصول في الأصول، ج٣، ص٢٣٧؛ أصول السرخسى، ج٢، ص٩٠؛ المستصفى، ص ٣٤٦؛ تاريخ فقه و فقها، ص ٢١؛ تاريخ التشريع الاسلامي، ص٤٢.