فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٠٤ - پژوهشى در باره توقيع شريف امام زمان(ع) به اسحاق بن يعقوب محمد شقير
همچنين مىتوان گفت كه كتاب كافى با ديگر كتابها فرق داشت. كتاب كافى مانند رساله عمليه بود تا در دسترس همه مردم قرار گيرد و نمىشد آن را مخفى كرد؛ بنابراين ملاحظات مذكور را هم به همراه داشت ولى امكان داشت كه كتاب رسائل ائمه را از دسترس عموم مردم دور نگه داشت.
اشكال دوم:اسحاق بن يعقوب علاوه بر اين كه مورد توثيق قرار نگرفته، اخبار زيادى را نيز روايت نكرده است. به همين دليل نمىتوان او را از راويان مشهور شمرد؛ چون كلّ رواياتى كه نقل كرده فقط سه خبر است كه يكى از آنها فقهى است و دو روايت ديگر فقهى به شمار نمىآيد.
جواب اشكال:اگر چه اسحاق بن يعقوب روايتهاى زيادى را نقل نكرده است، ولى پارهاى از امور سبب مىشود كه ما به صدور اين توقيع از امام مهدى(ع) مطمئن شويم و در پى آن به وثاقت اسحاق بن يعقوب نيز اطمينان پيدا كنيم:
اوّل:در آن زمان تشخيص درستى يا نادرستى ادعاى اسحاق بن يعقوب آسان بود كه آيا وى چنين نامهاى دريافت كرده و آيا نامه به خط امام(ع) بوده و آيا آن امضا، امضاى امام (ع) بوده است؟
دوم:در آن زمان ممكن بود كه درستى يا نادرستى ادعاى اسحاق بن يعقوب توسط محمد بن عثمان بن سعيد يا سفير بعدى روشن شود و حتى اگر بپذيريم كه اسحاق بن يعقوب قبل از رسيدن توقيع به دست كلينى(ره) و يا قبل از آمدن كلينى(ره) به بغداد مرده بود، ولى در اين نكته شكى نيست كه كلينى(ره) مدت قابل توجهى با سفراى امام(ع) در بغداد زندگى كرد و به همين دليل به سلسلى بغدادى معروف است. (١٠)بنابراين كلينى(ره) حتماً در پى بررسى صحت اين توقيع بوده است و از طرف ديگر او به جهت مهارت علمىاش در بررسى روايت قادر به تشخيص درستى يا نادرستى ادعاى اسحاق بن يعقوب بود، علاوه بر اين كه اوضاع آن زمان نيز مساعد بود تا كلينى(ره) در باره خود راوى و روايتش تحقيق كند و يا از سفراى امام(ع) بپرسد.
(١٠) سلسله نام يكى از دروازههاى شهر بغداد است كه شيخ كلينى در نزديكى آن سكونت داشت.