فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٤٩ - نكتهها (١٢) رضا مختارى
ظاهر اين عبارت آن است كه مقابل ركنِ شامىِ كعبه معظّمه درى است به نام «باب حنّاطين» كه مستحب است پس از طواف وداع از آن بيرون روند، در حالى كه قرنهاست از اين در خبرى نيست. محقق كركى (م ٩٤٠) حدود پانصد سال پيش گفته است: «ولم أجد من يعرف موضع هذا الباب؛ فإنّ المسجد قد زيد فيه، چون مسجد الحرام توسعه يافته است كسى را كه جاى اين در را بداند نيافتم. (٦٧)
دليل اين حكم مستحبّ اين است كه طبق خبر صحيح كلينى (ره)، حضرت امام جواد (ع) پس از طواف وداع، از باب حنّاطين خارج شدهاند: «ثمّ وقف عليه طويلاً يدعو، ثمّ خرج من باب الحنّاطين». (٦٨)فقهاى پيشين هنگامى كه متعرض اين حكم مىشدهاند در باره آن توضيح مىدادهاند تا مكلّف اگر بخواهد به آن عمل كند، توانايى داشته باشد. تعبير مناسك امروزى كه «باب حنّاطين مقابل ركن شامى است» از مناسك شيخ انصارى (م١٢٨١) گرفته شده (٦٩)و ايشان هم از كتب فقهاى سدههاى پيشين مانند شهيد (م٧٨٦) گرفته است كه فرموده: «و هو بإزاء الركن الشامي» (٧٠)و حتى پيش از شهيد هم ابن ادريس رحمه اللّه (م ٥٩٨) نوشته است: «و هي بإزاء الركن الشامي» (٧١)
پس تعبير مناسك امروزى بر گرفته از آثار فقهى سدههاى پيشين است. اينك متن سخن برخى از آن بزرگواران هنگام بيان استحباب خروج از باب حنّاطين را بيان مىكنيم:
١. ابن ادريس (م٥٩٨):
و هي باب بني جمح، قبيلة من قبائل قريش، و هي بإزاء الركن الشامي من أبواب المسجد الحرام، على التقريب. (٧٢)
٢. علامه حلّى (م٧٢٦):
(٦٧) مناسك حج، ص٥٠٨، مسأله ١٣١٢، با حواشى مراجع عظام .
(٦٨) جامع المقاصد، ج٣، ص٢٧٢.
(٦٩) الكافى، ج٤، ص٥٣٢، ح٣؛ وسائل الشيعه، ج١٤، ص٢٨٩، ح١٩٢٢٠.
(٧٠) مناسك حج، ص١٢٣، چاپ كنگره شيخ .
(٧١) الدروس الشرعيه، ج١، ص٤٥٦.
(٧٢) السرائر، ج١، ص٦١٦.