٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٤٩ - نكتهها (١٢) رضا مختارى

ظاهر اين عبارت آن است كه مقابل ركنِ شامىِ كعبه معظّمه درى است به نام «باب حنّاطين» كه مستحب است پس از طواف وداع از آن بيرون روند، در حالى كه قرنهاست از اين در خبرى نيست. محقق كركى (م ٩٤٠) حدود پانصد سال پيش گفته است: «ولم أجد من يعرف موضع هذا الباب؛ فإنّ المسجد قد زيد فيه، چون مسجد الحرام توسعه يافته است كسى را كه جاى اين در را بداند نيافتم. (٦٧)

دليل اين حكم مستحبّ اين است كه طبق خبر صحيح كلينى (ره)، حضرت امام جواد (ع) پس از طواف وداع، از باب حنّاطين خارج شده‌اند: «ثمّ وقف عليه طويلاً يدعو، ثمّ خرج من باب الحنّاطين». (٦٨)فقهاى پيشين هنگامى كه متعرض اين حكم مى‌شده‌اند در باره آن توضيح مى‌داده‌اند تا مكلّف اگر بخواهد به آن عمل كند، توانايى داشته باشد. تعبير مناسك امروزى كه «باب حنّاطين مقابل ركن شامى است» از مناسك شيخ انصارى (م١٢٨١) گرفته شده (٦٩)و ايشان هم از كتب فقهاى سده‌هاى پيشين مانند شهيد (م٧٨٦) گرفته است كه فرموده: «و هو بإزاء الركن الشامي» (٧٠)و حتى پيش از شهيد هم ابن ادريس رحمه اللّه‌ (م ٥٩٨) نوشته است: «و هي بإزاء الركن الشامي» (٧١)

پس تعبير مناسك امروزى بر گرفته از آثار فقهى سده‌هاى پيشين است. اينك متن سخن برخى از آن بزرگواران هنگام بيان استحباب خروج از باب حنّاطين را بيان مى‌كنيم:

١. ابن ادريس (م٥٩٨):

و هي باب بني جمح، قبيلة من قبائل قريش، و هي بإزاء الركن الشامي من أبواب المسجد الحرام، على التقريب. (٧٢)

٢. علامه حلّى (م٧٢٦):


(٦٧) مناسك حج، ص٥٠٨، مسأله ١٣١٢، با حواشى مراجع عظام .
(٦٨) جامع المقاصد، ج٣، ص٢٧٢.
(٦٩) الكافى، ج٤، ص٥٣٢، ح٣؛ وسائل الشيعه، ج١٤، ص٢٨٩، ح١٩٢٢٠.
(٧٠) مناسك حج، ص١٢٣، چاپ كنگره شيخ .
(٧١) الدروس الشرعيه، ج١، ص٤٥٦.
(٧٢) السرائر، ج١، ص٦١٦.