فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١١١ - پژوهشى پيرامون مؤونه در خمس آیة الله رضا استادى

شيخ مفيد در اين باره چنين نوشته است:

خمس چيزى كه از راه تجارت، زراعت و صنعت به دست مى‌آيد در صورت اضافه آمدن از مؤونه يك سال ـ در حدّ زندگى متوسط ـ واجب است. (٤٢)

سيد مرتضى نيز در انتصار مى‌نويسد:

از مختصات شيعه اعتقاد به وجوب خمس است در.... و در آنچه از سود و درآمد تجارت و زراعت و صنعت بعد از مؤونه متوسط يك سال، اضافه بيايد. (٤٣)

سلاّر در كتاب المراسم گفته است:

..... خمس از سود تجارت و زراعت و صنعت كه در پايان سال از مؤونه يك زندگى متوسط اضافه مى‌آيد، واجب است. (٤٤)

بنابر اين، معلوم مى‌شود آنچه در قاموس اللغه و نيز در كتاب المهذب ابن برّاج و غير آن آمده كه مؤونه را فقط به «قوت» معنا كرده‌اند، تفسير به اخصّ و مخالف با رواياتى است كه مفهوم عرفى مؤونه (معناى اعم) در آن مورد نظر بوده است.

قاضى ابن براج مى‌گويد:

خمس غلاّت درآمد تجارت و كسب بعد از اخراج حق حاكم (خراج و ماليات) و قوت انسان و عيال او به مدّت يك سال ـ بدون اسراف و سخت‌گيرى ـ واجب است. (٤٥)

از آنجايى كه معناى عرفى مؤونه نيازهاى زندگى است، محقق ثانى در شرح قول علاّمه (وفي الأرباح كونها فاضلة عن مؤونة السنة له و لعياله) به دليل اين كه تصور نشود منظور از مؤونه، فقط قوت و مانند آن است، در توضيح معناى مؤونه مى‌نويسد:

همچنين چيزهايى كه جزو نياز انسان در زندگى است از قبيل مهمانى دادن، هديه