فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٣٤ - نكتهها (١٢) رضا مختارى
به هر حال، آنچه مقصود ماست خردهگيرى بر مناسك نيست، بلكه تأكيد بر ضرورت تأسيس مركز موضوعشناسى فقهى است كه تكليف و حدود و ثغور اين گونه اماكن را معين كند. نمىتوان حكمى را در صدها هزار نسخه مناسك منتشر كرد كه موضوع آن مبهم و جاى آن نامشخص است. امروزه بايد چنين مركزى ـ با تحقيقات وسيع و دامنه دار كتابخانهاى و ميدانى ـ مشخص كند كه كوه قُزَح يا مسجد جوار آن كه موضوع اين حكم است كجاست و چه سرنوشتى در طول تاريخ پيدا كرده است. به عبارت ديگر، «المشعر الحرام» كه در روايات متعدد از جمله در روايت حجة الوداع پيامبر اعظم (ص) ذكر شده و قطعاً مرادف مزدلفه نيست تا ادعا شود حدود و ثغورش مشخص است ، كجاست؟
هدف عمده از ذكر اين نكته همين بود، البتهـدر اين مسأله چند مطلب ديگر نيز قابل بررسى است كه خود به بحث جداگانهاى نياز دارد از جمله:
الف) آيا اين حكم مخصوص مردان صروره است ـ چنان كه شيخ مفيد(ره) نوشتهاند ـ يا اعم است؟
ب) وطء با راحله و مركب و شتر هم صدق مىكند ـ چنان كه ابن جنيد و شهيد و عدهاى ديگر فرمودهاند ـ يا منحصر است به قدم نهادن؟
ج) وطء به «رجل» منحصر است به قدم نهادن با پاى برهنه ـ كه برخى احتياط كردهاند ـ يا اعم از برهنه و يا كفش است؟
د) «وطء قزح» و صعود بر آن، دو مستحب جداگانهاند ـ (٣٧)چنان كه از سخن عدهاى از فقها از جمله صاحب جواهر در مناسك استفاده مىشود ـ يا يك عنوان مستحب است، چنان كه در اشكال برخى بر عبارت شرايع كه گفته: «أن يطأ الصرورة المشعر برجله، وقيل: يستحبّ الصعود على قزح و ذكر اللّه عليه» آمده است:
(٣٧) مناسك الحج، ص٣٦٢.