فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٠٠ - پژوهشى پيرامون مؤونه در خمس آیة الله رضا استادى
ضيعته تقوم بمؤونته و من كانت ضيعته لاتقوم بمؤونته فليس عليه نصف السدس ولاغير ذلك... .
علىّ بن مهزيار مىگويد كه امام جواد(ع) به من نوشتند: آنچه امسال ـ سال ٢٢٠ ـ واجب كردم به سبب نكتهاى است كه فعلاً نمىخواهم همه آن را بيان كنم، مىترسم انتشار يابد، جزئى از آن را برايت بيان خواهم كرد... اما آنچه هر سال واجب است از غلات و ضياع پرداخت شود، نصف شش سهم خمس (سهم سادات) است و اين بر كسانى واجب است كه ضيعه آنها مؤونه زندگيشان را كفايت كند؛ اما بر كسانى كه ضيعه آنها مؤونه شان را كفايت نمىكند، هيچ چيزى واجب نيست. (١٠)
احمد بن محمد بن عيسى ـ در حديث ـ موثّق است و در مورد برادرش، عبداللّه بن محمد بن عيسى ملقب به بنان، وحيد بهبهانى گفته است كه حكم به وثاقت او بعيد نيست؛ پس سند اين روايت صحيح است.
مؤلف كتاب وسائل الشيعه در ذيل اين روايت مىگويد:
اين كه امام(ع) نصف خمس (سهم سادات) را واجب كرده به اين معنا است كه نصف ديگر را براى شيعيان مباح دانسته است؛ چون نصف خمس حقّ امام است وامام حقّ خودش را مباح كرده است. (١١)
اين روايت بسيار طولانى است و ما فقط يك قسمت از آن را كه به بحث ما (مؤونه) مربوط است به عنوان شاهد ذكر كرديم و منظور از مؤونه را به عرف موكول مىكنيم. هر چند از ظاهر اين روايت استفاده مىشود كه منظور از مؤونه، مؤونه صاحب ضيعه است نه مؤونه ضيعه، مگر اين كه بگوييم مؤونه ضيعه، جزو مؤونه صاحب ضيعه محسوب مىشود.
٦. عدّة من أصحابنا عن أحمد بن محمد عن ابن أبي نصر، قال: كتبت إلى أبي جعفر(ع): الخمس اخرجه قبل المؤونة أو بعد المؤونة؟ فكتب: بعد المؤونة؛
(١٠) تهذيب الأحكام، ج٤، ص١٢٣ ؛ وسائل الشيعه، ج٩، ص٤٩٩ .
(١١) تهذيب الأحكام، ج٤، ص١٤١ ؛ وسائل الشيعه، ج٩، ص٥٠١ .