تقييد مؤونه در عبارات فقيهان به اين كه در حدّ و شأن انسان باشد نياز به دليلى غير از ادلّه استثناى مؤونه از خمس ندارد؛ زيرا اين قيد عرفاً در مفهوم مؤونه نهفته است.

سرمايه

آيا سرمايه و اصل مالى كه انسان با آن تجارت مى‌كند، مانند مغازه، كارگاه، ابزار كار و آنچه براى تجارت، كشاورزى و مانند آن نياز دارد و مى‌خرد، جزو مؤونه حساب مى‌شود؟ تا قبل از محقق قمى (ره) در كتاب «غنائم الايّام» و جامع الشتات، فقيهى را نيافتم اين مسئله را طرح كرده باشد. اقوال مختلفى در اين مسئله وجود دارد:

قول اوّل:سرمايه و ابزار و آلات كسب و كار در صورتى كه به آن نياز باشد جزو مؤونه حساب مى‌شود. قول صحيح همين است و مفهوم عرفى مؤونه نيز آن را تأييد مى‌كند.

عبارت‌هاى صاحبان اين قول مختلف است، برخى براى آن قيودى ذكر كرده‌اند و برخى آن را بدون قيد آورده‌اند.

محقق قمى (ره) مى‌گويد:

تكميل سرمايه براى كسى كه در زندگى خود به آن نياز دارد جزو مؤونه به حساب مى‌آيد؛ مانند خريد زمين براى كشاورزى .

همو در كتاب جامع الشتات به اين معنا تصريح كرده است. (٤٩)

شيخ انصارى بعد از نقل كلام محقق قمى چنين مى‌گويد:

ظاهراً در وجوب خمس، تمكّن تحصيل سود بالفعل شرط نيست ؛ از اين رو مى‌تواند مقدارى از سود به دست آمده را صرف درختكارى و ايجاد باغ كند تا در آينده از ميوه و ثمره آن استفاده كند. همچنين مى‌تواند گاو يا گوسفند ماده را به عنوان اصل سرمايه نگهدارد تا از نتايج آن در آينده بهره ببرد. (٥٠)

محقق همدانى بعد از نقل كلام محقق قمى و شيخ انصارى مى‌نويسد:

(٤٩) عروة الوثقى، (چاپ قديم)، ج٢١، ص٣٩٤.
(٥٠) غنائم الأيام، ج٤، ص٣٣١ و جامع الشتات (فارسى)، ج١، ص١٩٠.