٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣٨ - سه طلاق در يك مجلس و شهادت بر طلاق آية اللّه جعفر سبحانى

هيچ يك از اين جزئيات در عبارت «أو تسريح بإحسانٍ» وجود ندارد.

با اين بيان، علت منتفى بودن وجه سوم هم روشن مى‌شود؛ زيرا حمل عبارت «أو تسريح بإحسانٍ» بر طلاق سوم، موجب نمى‌شود كه عبارت {فان طلقها فلا تحلّ له من بعدُ.. } به طلاق چهارم برگردد. با بيانى كه داشتيم، معلوم مى‌شود كه اين جمله تفسير جمله اوّل است. علاوه بر اين، رواياتى كه از شيعه وسنى رسيده است مؤيد ديدگاه دوم است:

ابو رزين روايت كرده است كه:

جاء رجل إلى النبيّ(ص)، فقال: يا رسول اللّه‌، أرأيت قول اللّه‌ تعالى: «الطلاق مرّتانِ فإمساك بمعروفٍ أو تسريح بإحسان» فأين الثالثة؟ فقال رسول اللّه‌(ص): «فَإمساك بمعروفٍ أو تسريح بإحسانٍ».

مردى نزد پيامبر(ص) آمد و پرسيد: اى رسول خدا! با توجه به اينكه خداوند در اين آيه فرموده: «طلاق دومرتبه است، پس مرد بايد به طور شايسته همسر خود را نگهدارى كند و يا با نيكى او را رها سازد». مرتبه سوم كدام است؟ رسول خدا(ص) فرمود: جمله «فإمساك بمعروفٍ أو تسريح بإحسانٍ» به مرتبه سوم اشاره دارد.

اين روايت را ثورى و ديگران نيز از اسماعيل بن سميع، از ابو رزين نقل كرده‌اند. (١٦)

طبرسى، ديدگاه اوّل را به امام باقر(ع) و امام صادق(ع) نسبت داده، در حالى كه سيد بحرانى در تفسير برهان، شش روايت از امامان اهل بيت نقل كرده كه همگى ديدگاه دوم را تأييد مى‌كنند. به هر حال، وجه اوّل و دوم قابل پاسخند. پاسخ وجه اوّل روشن است؛ زيرا تسريح، در هر سه مورد به معناى رها كردن است و اختلاف، تنها بر سر مصداق تسريح است و مانعى ندارد كه مصداق آن در مورد بحث ما، طلاق باشد و در آن دو آيه ديگر، رجوع نكردن و هميشه اختلاف در مصداق، موجب اختلاف در مفهوم نيست.

تا اينجا تفسير اين قسمت از آيه كه فرمود: {الطلاق مرّتانِ، فَإمساك بمعروفٍ أو تسريح }


(١٦) تفسير قرطبى، ج٣، ص١٢٨.