در نسل نخستين تابعين، ابراهيم نخعى و در نسل صحابه، عبداللّه‌ بن مسعود است و بنيان گذار مكتب مدينه (اصحاب حديث) در ميان تابعين، سعيد بن مسيّب و در ميان صحابه، عبداللّه‌ بن عمر بوده است. (٥١)

مالك در «موطّأ» روايتى نقل مى‌كند از گفت و گوى ميان ربيعة الرأى (م ١٣٦) و سعيد بن مسيّب كه مى‌تواند نمونه‌اى روشن از نزاع عقل گرايى و تعبد گرايى در فروع فقهى باشد. ربيعه كه استاد مالك و اوزاعى و شاگرد سعيد بود، اگر چه از فقهاى مدينه شمرده مى‌شد، به تمايل به مكتب عراق شهرت داشت و از همين رو ربيعة الرأى نام گرفته بود و سعيد ـ چنان كه گذشت ـ متصلّب در مكتب اصحاب حديث بود:

ربيعه مى‌گويد: از سعيد بن مسيّب سؤال كردم: ديه يك انگشت زن چقدر است؟ او گفت: ده شتر. پرسيدم: ديه دو انگشت او چقدر است؟ گفت: بيست شتر. گفتم: ديه سه انگشت او چقدر است؟ گفت: سى شتر. سپس گفتم: ديه چهار انگشت او چقدر است؟ گفت: بيست شتر. گفتم: هنگامى كه جراحتش بيشتر شده و مصيبت او افزون گشته است، ديه‌اش كم مى‌گردد؟! سعيد گفت: آيا تو عراقى هستى؟! گفتم: دانايى پرسشگر و يا نادانى جوياى دانش هستم. (٥٢)

(٥١) المعارف، ص٤٩٤.
(٥٢) المذاهب الاسلامية الخمسه، مقاله وهبة الزحيلي، ص٥٢٦.