فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣١ - سه طلاق در يك مجلس و شهادت بر طلاق آية اللّه جعفر سبحانى
فقيه معاصر، وهبة الزحيلى فتاواى جمهور را چنين بيان كرده است:
فقهاى مذاهب چهارگانه و اهل ظاهر اتفاق نظر دارند كه اگر مردى به همسرش كه هنوز با او آميزش نكرده، بگويد: «أنت طالقٌ ثلاثاً»، آن زن سه طلاقه مىشود؛ زيرا همه طلاقها بر زوجيت عارض شده، پس همه طلاقها واقع مىشود. چنانچه به همسرش كه با او آميزش كرده نيز بگويد: «أنتِ طالقٌ ثلاثاً» حكم مسأله چنين است. همچنين اتفاق نظر دارند كه اگر مردى به همسرش بگويد: «أنتِ طالقٌ، أنتِ طالقٌ، أنتِ طالقٌ» و بين اين جملات فاصله باشد، زن سه طلاقه مىشود، خواه شوهر، قصد تأكيد داشته باشد و خواه قصد تأكيد نداشته باشد؛ زيرا تأكيد، خلاف ظاهر است و اگر بگويد قصد تأكيد داشتم، هر چند از نظر دينى تصديق مىشود اما مقتضاى قضاوت اين است كه تأكيد محسوب نشود.
اما اگر بين آن جملات فاصله نباشد، در اين صورت چنانچه قصد داشته باشد كه با دو جمله اخير، جمله اوّل را تأكيد كند، يك طلاق واقع مىشود؛ زيرا تأكيد در كلام، از نظر شرع و ادبيات عرب، متداول است. اگر جملات را با قصد جمله جديد ادا كند و يا بدون هيچ قصدى آنها را ادا كند، در اين صورت به دليل عمل به ظاهر لفظ، سه طلاق واقع مىشود. همچنين، اگر مرد به همسرش بگويد: «أنتِ طالقٌ، ثمّ طالق، ثمّ طالق» يا اين جملات را با حرف عطف «واو» يا «فاء» تكرار كند، سه طلاق واقع مىشود. (٧)
آنچه بيان شد، نظرات جمهور فقهاى اهل سنت بود كه گروهى از صحابه و تابعين با آنها مخالفت كردهاند و شوكانى در «نيل الأوطار» اسامى تعدادى از آنها را آورده و چنين گفته است:
گروهى از اهل علم برآنند كه طلاق پى در پى صحيح نيست، بلكه اگر چند طلاق پى در پى جارى شود، فقط يك طلاق واقع مىشود. اين مطلب را صاحب «البحر»، از ابو موسى، و بنابر روايتى از على(ع)، ابن عباس، طاووس،
(٧) الفقه الإسلامي و ادلّته، ج٧، ص٣٩١ و ٣٩٢.