فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٩٨ - پژوهشى پيرامون مؤونه در خمس آیة الله رضا استادى
يعنى «آيا بر تاجر و صاحبان حرفه و صنعت خمس واجب است؟»، در اين صورت معناى ذيل حديث روشن است.
اما جمله «في أمتعتهم و ضياعهم» ابهام دارد؛ زيرا خمس در فايده و سود واجب است نه در متاع وضيعه و صنعت و سؤال راوى در مورد تاجر و صاحبان صنايع و حرفه نيز گوياى اين نكته است كه منظور از جمله اوّل غير از سؤالى است كه در آخر از امام(ع) پرسيده است.
٣. سعد بن عبداللّه عن أحمد بن محمد عن عليّ بن مهزيار، قال: حدّثني محمد بن عليّ بن شجاع النيسابوري انّه سأل أباالحسن الثالث(ع) عن رجل أصاب من ضيعتهـمن الحنطة مائة كرّ ما يزكى فأُخذ منه العُشر ـ عشرة اكرار ـ و ذهب منه بسبب عمارة الضيعة ثلاثون كرّاً و بقي في يده ستّون كرّاً، ما الذي يجب لك من ذلك؟ و هل يجب لأصحابه من ذلك عليه شيء؟ فوقّع(ع): لي منه الخمس مما يفضل من مؤونته؛
سعد بن عبداللّه از احمد بن محمد و او نيز از علىّ بن مهزيار نقل مىكند كه علىّ بن مهزيار گفته است: محمد بن علىّ بن شجاع نيشابورى به من گفت كه از امام هادى(ع) در باره مردى سؤال كردم كه از ضيعه (زمين زراعى) خود صد كُرّ (نوعى پيمانه) گندم برداشت كرده، عُشْر ـ يك دهم ـ آن را از او گرفتند و سى كُرّ آن را خرج آبادى زمين كرد و شصت كُرّ نيز برايش باقى مانده است؛ حق شما از اين مقدار باقيمانده چقدر است؟ آيا به كسان خودش هم بايد چيزى از اين گندم بدهد؟ امام(ع) در جواب نوشتند: يك پنجم از آنچه بعد از مؤونه، اضافه بماند براى من است. (٨)
اين روايت به دليل مجهول بودن محمد بن علىّ بن شجاع نيشابورى ضعيف است. اما آنچه از اين روايت استفاده مىشود اين است كه سائل، مقدار مالى را كه براى عمارت و آماده كردن زمين مصرف شده جزو فايده حساب نكرد و امام(ع) نيز آن را
(٨) معجم رجال الحديث، ج٤، ص٣٢٤ .