خمس غلاّت (گندم، جو، ذرت و....) و درآمدهاى كار و تجارت بعد از كم كردن حق حاكم (ماليات و خراج) و مؤونه شخص و عيال او ـ كه در طول سال در حدّ يك زندگى متوسط به آن محتاج هستند ـ واجب است. (٣٩)

ابن حمزه گفته است:

آنچه از غلاّت (گندم، جو و ذرّت و....) بعد از پرداخت زكات آن، از قوت يك سال اضافه بيايد.... و از درآمدها و سود كسب و تجارت، آنچه از نفقه زندگى خود در يك سال اضافه بيايد، خمس آن واجب است. (٤٠)

ابن ادريس در سرائر مى‌نويسد:

غير از گنج و معدن، آنچه انسان از راه كسب، زراعت و غير آن به دست مى‌آورد، در صورتى كه بعد از صرف آن در مؤونه خود و افراد واجب النفقه‌اش به مدّت يك سال قمرى در حدّ يك زندگى متوسط، اضافه آيد ـ كم باشد يا زياد ـ خمس آن واجب است... بنابر اجماع نيز پرداخت خمس در صورتى واجب است كه از مؤونه يك سال او و اهل و عيالش اضافه بيايد هر چند كه اندك باشد؛ چون مؤونه را نمى‌شود در ابتداى سال اندازه‌گيرى كرد، بلكه با گذشت سال معلوم خواهد شد كه مؤونه يك سال انسان و اهل و عيالش چقدر است. زيرا در طول سال امورى مانند ازدواج، تولد فرزند، تعمير يا ساخت مسكن، خريد مركب يا غلام و غير آن از نيازهاى ضرورى براى انسان اتفاق مى‌افتد كه قابل پيش بينى نيست و خداوند متعال او را به پرداخت خمس مكلّف نكرده است مگر بعد از رفع همه اين احتياجات و مؤونه زندگى كه در پايان سال براى او باقى مى‌ماند. (٤١)

(٣٩) قواعد الأحكام، ج١، ص٣٦٣.
(٤٠) النهاية في مجرّد الفقه و الفتاوى، ص١٩٨.
(٤١) الوسيله، ص١٣٧.