نهى كرد؟ گفتند: آرى. گفت: آيا مى‌دانيد كه رسول خدا(ص) نهى كرد كه عمره و حج با هم انجام شود؟ گفتند: اين را نمى‌دانيم. گفت: آگاه باشيد كه او نهى كرد اما شما فراموش كرده‌ايد. (٨٠)

اگر سؤال شوندگان يك يا دو نفر از صحابه بودند، احتمال عروض نسيان و فراموشى بر آنها وجود داشت، اما معاويه از اصحاب پيامبر(ص) سؤال كرده، و ظاهراً سؤال شوندگان گروه بسيارى بوده‌اند. بنابراين آيا احتمال عروض فراموشى بر اين تعداد از اصحاب كه مدتى طولانى با پيامبر(ص) بوده‌اند وجود دارد؟! آيا معقول است كه اين تعداد از صحابه مطلبى را فراموش كرده باشند و فقط معاوية بن ابى سفيان كه در سال فتح مكه مسلمان شد و مدت اندكى با پيامبر بود و احاديث معدودى را از او شنيده ، آن را به ياد داشته باشد؟! چگونه چنين چيزى ممكن است در حالى كه هزاران نفر از اصحاب با چشمانشان، عمل پيامبر(ص) و سخن او و تشويقش را به جمع كردن بين عمره و حج و خارج شدن از احرام پس از عمره ديده‌اند.

ابن قيم جوزى مى‌گويد:

چون رسول خدا(ص) عازم حج شد، مردم دانستند كه او حج مى‌كند، از اين رو آماده شدند كه با او حركت كنند. كسانى كه اطراف مدينه بودند نيز اين مطلب را شنيدند و خواستند كه با رسول خدا(ص) به حج بيايند و تا چشم كار مى‌كرد در اين سفر افراد بيشمارى در جلو، پشت سر، سمت راست و سمت چپ پيامبر(ص) او را همراهى مى‌كردند. (٨١)

سخن پايانى

در پايان ياد آورى چند نكته ضرورى است:

١. شارحان صحيح مسلم و صحيح بخارى اتفاق نظر دارند كه منظور از كلمه «رجل»

(٨٠) سنن ابى داوود، ج٢، ص١٥٧، شماره ١٧٩٤.
(٨١) زاد المعاد، ج١، ص١٧٥، چاپ مصر.