فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٧٤ - فقه در انديشه احيا گرانه سيد جمال الدين اسد آبادى عزيز اللّه مهريزى - مسعود امامى
١٠. دفاع از فقه
سيد مقالهاى با نام «الفقه الاسلامى» نگاشته كه در آن به تمجيد احكام و فقه اسلامى مىپردازد و نسبتهاى حكماى فرنگ را به فقه اسلامى ـ كه آن را نسخهاى از قانون روم و مانند آن دانستهاند ـ ناروا مىشمرد و سپس براى معرفى فقه اسلامى در سطح جهانى براى مجاب كردن آنان، كتاب ساواس پاشا را كه به زبان فرانسوى تأليف شده، بيانگر مبانى فقه اسلامى و كيفيت استنباط مسائل فقهى از اصول آن، مىداند و اين كتاب را از آن جهت مىستايد كه پاسخى به آن نسبتهاى ناروا است؛ زيرا فقه اسلامى را مبتنى بر وحى و الهام دانسته و مأخذ آن را كتاب خدا و سنت نبى معرفى كرده است تا منكرين بدانند كه علماى اسلامى از اين منابع ـ كه قرآن، سنّت، اجماع و قياس مىباشد ـ احكام فقهى را استنباط كردهاند، و آن نسبتهاى ناروا هيچ اساسى ندارد. (٦٩)
«كتابٌ ألّفه ساواس با شا وبيّن فيه مبانى الفقه الاسلامى و كيفية استنباط مسائله من أصول صحيحة استخرجها العلماء من الكتاب و السنّة»؛
ساواس پاشا كتابى تأليف كرده است ودر آن به تبيين مبانى فقه اسلامى و كيفيت استنباط مسائل شرعى از اصول و قواعد صحيح كه علما از كتاب و سنّت برگرفتهاند، پرداخته است.
«حكماى فرنگ از راه رشد و هدايت گمراه گشتند؛ زيرا وقتى ديدند شريعت اسلامى داراى احكام متقنه و احاطه تامه به وقايعى دارد كه با آن روابط ابناى بشر در معاملاتشان استقرار و سامان مىيابد و بر محور همان احكام مسلمين دعاوى خود را در منازعاتشان فيصله و خاتمه مىبخشند بر اين گمان باطل شدند كه ممكن نيست شريعت اسلام نتيجه قرايح باديه نشينان باشد. از اين رو، برخى از آنان بر اين عقيده شدند كه اين شريعت نسخهاى از حقوق روم پيشين مىباشد و گروهى ديگر بر اين توهّم سخن راندند كه وقتى ايرانيان حكومت بنى اميّه را سرنگون كردند و بنى عباس را بركرسى خلافت پابرجا نمودند اين ساخته را ساختند و اين طريقت را ابداع و پرداختند.
... از طرفى چون ديدند فقها در كتب خود مسائل فقهى را با نظم و چينش
(٦٩) ضياء الخافقين، ص١٣٧ و ١٣٨.