فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٠٠ - آداب قضاوت (٢) آیت الله محمد يزدى

«فأنى سمعت جدّ كما يقول: إصلاح ذات البين أفضل من عامة الصلاة و الصيام؛ (٣٠)

از پيامبر (ص) شنيدم كه مى‌فرمود: اصلاح ذات بين بهتر از سالها نماز و روزه است».

آشكار است صلح و اصلاح ميان مردمان، بر طرف كردن فساد و جدايى، و رفع دشمنى و خصومت، كارى خير و شايسته است. خداوند فرمود:

«اگر دو گروه از مؤمنان با يكديگر به جنگ برخاستند، ميانشان آشتى افكنيد». (٣١)

«مؤمنان برادرانند. ميان برادرانتان آشتى بيفكنيد» (٣٢).

و به نقل از نبى شعيب (ع) فرمود: «تا آنجا كه بتوانم قصدى جز به صلاح آوردنتان ندارم.» (٣٣)

نيز آيات و روايات ديگرى كه بيانگر آن است كه اصلاح در سطح عالى آن، از اهداف پيامبران بزرگ است. اصلاح ميان مؤمنان، از جمله تكاليف برادرى و وظيفه ايمانى است و اصلاح ميان دو گروه متخاصم، از واجبات اوّليه است. در كل، صلح خير است، چرا براى قاضى پسنديده نباشد؟ وى بر حسب وظيفه حكومتى و ادارى خويش، مى‌بايد بين متخاصمين، سازش برقرار كند اما تشويق آن دو به اصلاح و آشتى، فقط در مرحله پايانى و در آخر محاكمه نيست، بلكه كار خير در هر مرحله‌اى كه انجام گيرد، خير است. بنابر اين قاضى بايد در آغاز طرح دعوا، طرفين را به صلح و سازش فراخواند، سپس در خلال دادرسى و روشن شدن موضوع و يا حتى در آخرين مرحله كه پى به حق برده و آماده حكم است، خصوم را به صلح و سازش دعوت كند. فصل خصومت با صلح موجب رفق و رحمت ميان طرفين است. اما اگر قاضى با صدور حكم قضايى فصل خصومت كند، اغلب يكى يا هر دو طرف راضى نشده و تصور مى‌كنند حقّشان چيز ديگرى است، حتى اگر عدالت قاضى و درستى