ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٤٣ - مطلب نهم

مورد مشيّت خداوندى است كه با كمّيّت و كيفيّت معيّن آنها را خواسته و بجريان انداخته است . و ممكن است زمينه و انگيزهء مشيّت آمادگى انسانها به پذيرش و قرار گرفتن در مجراى مشيّت خداوندى بوده باشد . وقتى كه يك انسان بجهت انحراف از صراط مستقيم و تمرّد از دستورات الهى [ كه در مخالفت با اخلاق عالى انسانى و ارتكاب گناهان جلوه مى كند ] زمينهء ضلالت و سقوط را براى خود آماده كرد ، خداوند عزّ و جل ضلالت و سقوط او را خواهد خواست ، يعنى نظم و قوانين حاكم بر هستى در گمراه كردن و ساقط نمودن وى بكار خواهد افتاد . در همهء آيات قرآنى كه تعلَّق مشيّت خداوندى به هدايت و ضلالت انسانها تذكَّر داده شده است ، بهمين معنا است كه مطرح كرديم ، نيز بر عكس يعنى هر كسى كه با روش در صراط مستقيم و عمل به دستورات الهى زمينهء هدايت را در خود بوجود آورد ، خداوند جلّ شأنه او را مشمول هدايت خود خواهد فرمود . امّا اراده كه مانند مشيّت در مقدّمهء ايجاد اشياء بروز مى كند ، مفهومى از خواستن است كه به وجود آمدن شيء ( مراد ) را حتمى مى سازد . اگر ما بخواهيم هر يك از مفاهيم سه گانه را جدا گانه و مطابق دريافت معمولى ذهن در نظر بگيريم ، ترتيب بروز آن مفاهيم چنين است : « مشيّت - اراده - ابداع » ولى با نظر به فرمودهء امام علىّ بن موسى الرّضا عليه السّلام كه هر سه مفهوم يك معنى است ، بايد گفت : مقدّمهء ايجاد يك حقيقت است كه از سه بعد مى توان آن را مورد توجّه قرار داد .
مطلب نهم - امام مى فرمايد : « و اوّلين ابداع و اراده و مشيّت او حروف بود كه آنها را اصل همهء اشياء و دليل هر درك كننده [ يا هر ادراك شده ] و باز كنندهء هر مشكل قرار داد » در بارهء نخستين مخلوق خداوندى حقائقى مختلف در منابع اسلامى وارد شده است ، مانند : نور محمّد ( ص ) ، عقل ، نور بطور مطلق ، انوار معصومين عليهم السّلام ، آب و غير ذلك . در اين احتجاج نخستين مخلوق حروف معرّفى شده است و با توجّه به بقيّهء احتجاج معلوم مى شود كه منظور