ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٣ - اختلافات مردم و كوشش جدّى پيامبران الهى در طريق منتفى ساختن يا تنظيم آنها

است مى تواند هدف واقع شود ٣ - گاهى اختلاف در تعيين هدف از ميان حقائق مختلفى است كه براى هدف بودن طرح شده‌اند . مانند اين كه اشخاصى مى گويند : هدف از اين زندگانى عبارت است از حدّ اكثر برخوردارى از لذّت ، و جمعى ديگر مى گويند هدف عبارتست از احساس سعادت در اين زندگانى ، عدّه اى ديگر مى گويند : هدف عبارتست از كمال وجودى كه در نهاد انسانها احساس مى گردد .
٤ - اختلاف صورى كه عبارتست از اتّحاد در حقيقت و اختلاف در شكل و صورت ، مانند اتّحاد در لزوم آماده كردن محيط براى زيست با اختلاف در شكل آن .
٥ - اختلاف در تفسير ، باين معنى كه واقعيّتى در روياروى اشخاص قرار گرفته است و اصل وجود آن واقعيّت مورد وحدت نظر است ، و اختلاف در تفسير و توضيح آن است . مانند پديدهء حيات كه بعنوان يك واقعيّت پذيرفته شده است ولى در تفسير آن از نظر هويّت و ارزش مورد اختلاف - نظر مى باشد .
٦ - اختلاف در علل وجودى يك واقعيّت . در اين نوع اختلاف هم ، اصل واقعيّت مورد وحدت نظر است ، حتّى ممكن است اشخاص در تفسير هويّت و ارزشهاى آن نيز تا حدودى اتّفاق نظر داشته باشند .
ولى در اين كه علل طبيعى و غير طبيعى حيات چيست ، دچار اختلاف نظر باشند . ٧ - اختلاف ناشى از موضع گيريها در برابر واقعيّتها . ساده ترين مثال براى اين اختلاف قرار گرفتن اشخاص در برابر اجسام با فاصله‌هاى مختلف است . كسى كه در نزديكى كوهى مرتفع ايستاده و بآن كوه مى نگرد ، قطعا آن كوه را بلندتر از كسى خواهد ديد كه از فاصلهء دور بآن مى نگرد . اين قسم از اختلاف بحسب موضعگيرىهاى متنوّع ، بسيار فراوان مى باشد مانند اختلاف در موضعگيرىهاى طبيعى ، قراردادى ، ارزشى ، فرهنگى ، و