دو فيلسوف و حكيم و عارف را نمى توان سراغ گرفت كه حتّى در يكى از آن مسائل وحدت نظر كلَّى در ادّعا و استدلال داشته باشند « ناشى از وصول ائمّه بمقام والاى رشد و كمال الهى است كه واقعيّت واحد را بر همهء آنان قابل درك ساخته است . يعنى همهء آنان بجهت تخلَّق به اخلاق اللَّه با يك نور الهى بيك مقصد كه جاذبهء ربوبى است ، رهسپار گشته‌اند . اين جانب مى خواستم اصول كلَّى همهء الهيّات از ديدگاه امام علىّ بن موسى الرّضا ( ع ) را در اين مبحث بررسى و طرح نمايم ، ولى احساس كردم كه چنين كارى قطعا به تأليف مجلَّدى مستقلّ نيازمند است كه فعلا كمى فرصت مانع از آن است ، لذا بر آن شدم كه آن اصول و مسائل الهيّات را كه حضرت علىّ بن موسى الرّضا عليه السّلام در پاسخ سؤالات عمران صابى بيان فرموده و يقينا از با اهمّيّتترين اصول و مسائل الهيّات است ، مطرح نمايم .
اين نكته را هم ناگفته نگذاريم كه با توجّه به سؤالات عمران صابى روشن مى شود كه اين مرد از متفكَّران بزرگ آن دوران بوده است . پيش از ورود به بيان مطالب ، مقدّمهء مختصرى را متذكَّر مى شويم كه ممكن است در كيفيّت برخورد محقّقان با مطالب مورد بررسى ، مفيد واقع شود . آن مقدّمه اينست كه درست است كه بايستى ملاك واقعيّتها و اصابت و ارتباط صحيح مغزها را با واقعيّتها ، از خود گفتار و كردار و طرز تفكَّر كشف كنيم نه از گوينده و انجام دهندهء آنها ، چنانكه امير المؤمنين عليه السّلام فرموده است : « ارزش و عظمت انسانها را بمقدار ارتباط آنان با حقّ بايد در نظر گرفت ، نه حقّ بودن حقّ را بوسيلهء انسانها » ، ولى خصوصيّتى در گفتار و تفكَّرات در الهيّات وجود دارد كه آنرا مى توان بقرينهء دلائل ديگر ، با موضوع قاعدهء مزبور متفاوت دانست . توضيح اين كه سخنان مشترك در الهيّات كه بسيار فراوان است از همهء دهانها بيرون مى آيد ، اشخاص حرفه اى و معتاد سخنان زيباى الهيّات را سر مى دهند ، سود جويان آن سخنان را وسيلهء سود جوئى خود قرار مى دهند فريبكاران گاهى چنان اللَّه اللَّه مى گويند كه ساده لوحان گمان