توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٠٨ - تنزيل معلوم بمنزله مجهول

اصل [انّما] يعنى: اصل در [انّما] آنست كه استعمال شود در امريكه مخاطب انكارش را ندارد همچون قول شما كه مى‌گوئيد: انّما هو اخوك.

اين كلام بكسى گفته مى‌شود كه باخوّت عالم و مقرّ است ولى شما از اين جهت وى را مخاطب به آن قرار مى‌دهيد كه ميخواهيد او را رقيق القلب و مشفق و مهربان بر برادرش نمايند.

ولى بنظر ما اولى و سزاوار اينستكه اينعبارت را مثال براى اخراج كلام برخلاف مقتضاى ظاهر قرار دهيم.

شرح فارسى:

قوله: فيستعمل له الخ: كلمه [فاء] دلالت بر سببيّت دانسته و [لام‌] در [له‌] بمعناى [فى‌] مى‌باشد بنابراين معناى عبارت اينست:

پس بسبب تنزيل مزبور نفى و استثناء را در حكم معلوم استعمال ميكنند.

قوله: اى حال كونه قصر افراد: ضمير در [كونه‌] به [الثّانى‌] راجع است.

قوله: و ما محمّد الّا رسول‌ : آيه (١٤٤) از سوره آل عمران.

قوله: اى مقصور على الرّسالة: كنايه از اينكه آيه شريفه از قبيل قصر موصوف بر صفت مى‌باشد.

قوله: كانوا عالمين بكونه مقصورا على الرسالة: ضمير در [بكونه‌] به پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم راجعست.

قوله: فاستعمل له النفى: ضمير در [له‌] بهلاك راجعست.

قوله: ان انتم الّا بشر مثلنا : آيه (١٠) از سوره ابراهيم.

قوله: ان نحن الّا بشر مثلكم‌ : آيه (١١) از سوره ابراهيم.

قوله: مجاراة الخصم: يعنى مماشات با خصم.