توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٢ - موارد تغليب

كقوله تعالى: فان امنوا بمثل ما آمنتم به فقد اهتدوا، و قل ان كان للرحمن ولد فانا اول العابدين‌ .

ترجمه‌

مصنف گويد:

ه: يا غير متّصف بشرط را بر متّصف به آن غلبه مى‌دهند.

و اما اين آيه شريفه كه حق‌تعالى در آن مرتابين و شاكين را مورد خطاب قرار داده و مى‌فرمايد:

و ان كنتم فى ريب ممّا نزّلنا على عبدنا ( و اگر از آنچه بر بنده خود نازل نموديم در شك و ترديد هستيد) احتمال هردو جهت را دارا مى باشد.

شارح گويد:

ه: يكى ديگر از وجوهى كه مجوز استعمال كلمه [ان‌] در مورد جزم و يقين است آنكه گاهى غير متصف بشرط را بر متّصف به آن غلبه داده و از هردو در يك عبارت با كلمه (ان) تعبير مى‌كنند مثل آنكه قيام براى زيد قطعى الحصول بوده و براى عمرو غير قطعى و سپس هردو را در يك عبارت جمع نموده و بگويند ان قمتما كان كذا (اگر هردو ايستاده باشند كذا و كذا).

كه در اين مثال زيد متصف بشرط يعنى قيام بوده و عمرو متّصف به آن نيست به اين معنا كه اتصافش مشكوك است حال در وقت ملاحظه هردو مشكوك الاتّصاف را بر متيقن الاتّصاف غلبه داده و كلمه [ان‌] را بر سر هردو يكجا داخل نموده‌ايم.

سپس در ذيل [ و ان كنتم فى ريب الخ‌ ] مى‌گويد:

مقصود اين است كه اين آيه شريفه محتمل است براى توبيخ و تصويرى‌