توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٣ - موارد تغليب
كه ذكر شد بوده كما اينكه احتمال آن است كه براى تغليب غير مرتابين بر مرتابين بوده و به اين منظور كلمه [ان] در آن استعمال شده باشد چه آنكه در بين مخاطبين كسانى بوده كه حق را شناخته و صرفا از روى عناد منكر آن شدهاند لذا حقتعالى ايشان و آنان را كه بحق پى نبرده و در شك و ترديد ماندهاند يكجا قرار داده و جانب غير مرتابين را غلبه داده به اين معنا كه تمام را بمنزله اين قرار داده كه ريب و ترديدى ندارند و كلمه [ان] را استعمال فرموده است.
اشكال شارح
سپس شارح در مقام انتقاد و اشكال مىگويد:
در اينجا ما انتقاد و اشكالى داريم و شرح آن اينست كه اگر جميع مخاطبين در اين آيه بمنزله غير مرتاب قرار داده شوند شرط لا وقوعش قطعى مىشود در نتيجه نبايد كلمه [ان] را بتوان استعمال نمود چنانچه اگر وقوع آن حتمى و قطعى باشد مجوزى براى بكار بردن [ان] وجود ندارد زيرا همانطورى كه قبلا ذكر شد [ان] براى معانى محتمله و مشكوكه استعمال مىگردد نه امورى كه وقوع يا لا وقوعش يقينى و قطعى است.
سؤال
براى اينكه اشكال فوق وارد نشود مىگوئيم:
اساسا هيچ احتياجى به تقدير تغليب مذكور نداشته و لزومى ندارد براى استعمال [ان] در آيه متوسل به اين بيان گرديم بلكه مىتوان گفت كلمه [ان] شرطيّه ماضى بعد از خودش را از زمان گذشته به مستقبل قلب مىنمايد و شأن امور مستقبله اينست كه در آنها شك بشود و بدين ترتيب