توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٩ - مقيد نمودن مسند فعلى

نسبت به مثال اول از آن مى‌برند.

سپس شارح مى‌گويد:

چون در اينجا سئوالى متوجه مصنف شده و حاصلش اينست كه:

خبر [كان‌] از امورى است كه شباهت به مفعول دارد و طبق گفته شما بايد تقييد [كان‌] بآن براى تربيت و ازدياد فائده باشد درحاليكه اينطور نيست، زيرا اگر خبر را ذكر نكرده و تنها [كان‌] را با اسمش بياوريم اساسا فائده منتفى است نه آنكه فائده تحقق داشته و با ذكر خبر به آن افزوده شود.

لذا مصنف در مقام جواب از اين سئوال مى‌گويد:

در مثال: كان زيد منطلقا، آنچه مقيد شده [كان‌] نبوده بلكه [منطلق‌] مى‌باشد پس اينطور نيست كه [منطلق‌] قيد براى [كان‌] باشد بلكه امر بعكس بوده و [كان‌] را بايد قيد براى منطلق بدانيم زيرا در مثال مذكور منطلق نفس مسند بوده و همانطورى كه گفتيم با ذكر [كان‌] آنرا مقيّد ساخته‌ايم و غرض از اين تقييد آنست كه بدين ترتيب زمان نسبت منطلق را به زيد افاده نموده باشيم و در حقيقت معناى اينمثال با عبارت [زيد منطلق فى الزمان الماضى‌] متحد مى‌باشد پس همانطوريكه قيد [فى الزمان الماضى‌] در مثال اخير براى تربيت و ازدياد فائده مى‌باشد عينا كلمه [كان‌] كه معادل آن است همين خاصيت را دارد.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: و اما تقييد الفعل: مقصود از [فعل‌] فعلى است كه به عنوان مسند آورده شده.