توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٠ - مقيد نمودن مسند فعلى

قوله: و ما يشبهه من اسم الفاعل و المفعول و غيرهما: برخى از ادباء گفته‌اند:

اينكه مصنف در متن تنها به ذكر [فعل‌] اكتفاء نمود بااينكه بحث در اعم از آن و مشابهات فعل مى‌باشد جهتش آنست كه فعل اصل بوده و آنها فرع مى‌باشند.

و مى‌توان گفت شايد مراد مصنف از [فعل‌] فعل لغوى باشد كه در اين صورت اسم فاعل و اسم مفعول و ديگر مشتقات را نيز شامل ميشود.

مؤلّف گويد:

و مقصود از [غيرهما] مشتقاتى از قبيل صفت مشبهه و اسم تفصيل و صيغه مبالغه مى‌باشد و وجه شباهت اين كلمات به فعل آن استكه اينها همچون فعل از كلمه ديگر مشتق شده‌اند از اينرو همانطوريكه فعل داراى متعلقات و ملابسات است اينها هم متعلقات و ملابساتى دارند.

قوله: بمفعول مطلق: مثل اينكه مى‌گوئيم: زيد جلس جلسة العبيد.

قوله: او به: يعنى تقييد مسند فعلى به مفعول‌به مانند اين كه مى‌گوئيم: زيد ضرب عمروا.

قوله: او فيه: يعنى تقييد مسند فعلى به مفعول‌فيه نظير اين كه مى‌گوئيم: زيد ضرب امس.

قوله: او له: يعنى تقييد مسند فعلى به مفعول‌له چنانچه مى‌گوئيم: زيد ضرب للتأديب.

قوله: او معه: يعنى تقييد مسند فعلى بمفعول‌معه همچون جئت انا و زيدا.