توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٥٦ - اشكال شارح بر مصنف

ديگر و تخطى و تخلّف هرحكمى به حكم ديگر بكار برده شد.

اشكال شارح بر مصنف‌

ممكن است قائلى در مقام اشكال بگويد:

اگر مصنف از [دون اخرى‌] دون صفة واحدة اخرى و از [دون آخر] دون امر واحد آخر را اراده كرده باشد موردى كه مخاطب اعتقاد اشتراك فوق دوتا را داشته باشد از تحت اين عبارت خارج بوده و لفظ مصنف شاملش نمى‌شود مثل اينكه بگوئيم: ما زيد الا كاتب.

در مقابل مخاطبى كه معتقد است زيد كاتب و شاعر و منجم ميباشد يا آنكه بگوئيم: ما كاتب الا زيد.

در قبال مخاطبى كه اعتقادش اينست كاتب زيد و عمر و بكر هستند.

و اگر اعم از واحد و غير واحد را اراده نموده باشد قصر حقيقى در اين تفسير داخل مى‌شود و بدين ترتيب قسيم شيئ قسم شيئ ميگردد.

و همچنين است كلام در عبارت [مكان اخرى‌] و [مكان آخر].

سپس در دنبال [فكل منهما] مى‌گويد:

يعنى: پس از اين كلام و از استعمال لفظ [او] در آن دانسته شد كه هريك از قصر موصوف بر صفت و قصر صفت بر موصوف دو نوع هستند:

اول: تخصيص بشيئى دون شيئ ديگر.

دوم: تخصيص بشيئى مكان شيئ ديگر.